Rozporządzenie EUDR to jedno z najbardziej ambitnych narzędzi walki z globalnym wylesianiem. Choć formalnie obowiązuje już od 2023 r., jego realne skutki dla przedsiębiorców dopiero nadejdą. W praktyce oznacza ono konieczność pełnej transparentności łańcuchów dostaw oraz przeniesienie odpowiedzialności za środowisko na importerów i producentów działających na rynku UE.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Czym jest rozporządzenie EUDR i jakie cele przyświecały jego wprowadzeniu;
- Jakie obowiązki nakłada EUDR na przedsiębiorców w zależności od ich roli w łańcuchu dostaw;
- Dlaczego terminy wejścia w życie przepisów zostały dwukrotnie przesunięte i kiedy regulacja zacznie faktycznie obowiązywać;
- Jakie sankcje grożą za naruszenie przepisów EUDR i jakie mogą być ich konsekwencje dla działalności firmy.
Geneza i cele rozporządzenia EUDR
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 z dnia 31 maja 2023 r. w sprawie udostępniania na rynku unijnym i wywozu z Unii niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 995/2010 (Tekst mający znaczenie dla EOG), powszechnie znane jako EUDR (European Union Deforestation Regulation), to przełomowy akt prawny przyjęty w 2023 roku w ramach Europejskiego Zielonego Ładu. Miało stanowić odpowiedź na globalny kryzys klimatyczny, a było szczególnie wycelowane w drastyczne ograniczenie śladu ekologicznego Unii Europejskiej.
Głównym powodem wprowadzenia regulacji jest fakt, że konsumpcja w UE stanowi istotny czynnik napędzający globalne wylesianie i degradację lasów. Nie jest to pierwszy raz gdy spotykamy się z taką argumentacją – przy Rozporządzeniu PPWR było tak samo. W tym wypadku jednak, zgodnie z unijnymi danymi, ekspansja gruntów rolnych pod produkcję kluczowych towarów uznana została za główną przyczynę utraty światowych lasów. Cele EUDR to zatem zminimalizowanie wpływu rynku unijnego na wylesianie, a w konsekwencji – zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych oraz zahamowanie utraty różnorodności biologicznej. Przepisy te mają zapewnić, że towary wprowadzane do obrotu na rynku europejskim są „wolne od wylesiania” w rozumieniu rozporządzenia, tj. nie pochodzą z terenów objętych wylesianiem po 31 grudnia 2020 r.
Zakres regulacji, jakie produkty obejmuje EUDR
EUDR dotyczy siedmiu kluczowych surowców rolnych i leśnych: bydła, kakao, kawy, oleju palmowego, soi, kauczuku oraz drewna. Co istotne, zakres regulacji obejmuje nie tylko surowce pierwotne, lecz także produkty pochodne wymienione w załączniku I do rozporządzenia. Lista produktów zawartych w tym załączniku jest obszerna i obejmuje setki pozycji: od mięsa wołowego, przez czekoladę i kawę mieloną, po meble, papier i opony.
Produkt podlega EUDR, jeśli zawiera którykolwiek z siedmiu towarów odnośnych lub został przy jego użyciu wytworzony, oraz jeśli należy do kategorii produktów wymienionych w załączniku I. Przykładowo olej podlega przepisom rozporządzenia w sytuacji, gdy zawiera lub został wytworzony przy użyciu soi lub palmy olejowej – olej wyprodukowany z rzepaku czy słonecznika nie jest nim objęty. Analogicznie czekolada lub masło kakaowe będą produktem odnośnym wyłącznie wtedy, gdy jednym z substratów do ich produkcji było kakao.
Należy mieć na uwadze, że katalog towarów i produktów odnośnych może w przyszłości ulegać zmianom. Komisja Europejska zapowiedziała przegląd zakresu regulacji pod kątem objęcia nią kolejnych ekosystemów (m.in. torfowisk i terenów podmokłych) oraz dodatkowych towarów, takich jak kukurydza. Przedsiębiorcy powinni zatem na bieżąco monitorować ewentualne zmiany w załączniku I, szczególnie jeśli operują w branżach, które pozostają poza zasięgiem regulacji.
Kluczowe obowiązki przedsiębiorców wynikające z EUDR
Zgodnie z EUDR, żaden produkt objęty zakresem nie może zostać wprowadzony do obrotu, udostępniony na rynku UE ani wywieziony, jeśli nie spełnia łącznie trzech warunków: jest wolny od wylesiania (po 31 grudnia 2020 r.), wyprodukowany zgodnie z prawem kraju pochodzenia oraz objęty oświadczeniem o należytej staranności.
Obowiązki firm zależą od ich roli w łańcuchu dostaw, co zostało precyzyjnie zdefiniowane w najnowszej nowelizacji:
- Wprowadzający produkt na rynek UE muszą przeprowadzić pełną procedurę należytej staranności. Składa się ona z trzech etapów – zgromadzenia informacji, oceny ryzyka oraz wdrożenia środków zmniejszających ryzyko. Muszą oni złożyć oświadczenie o należytej staranności (DDS) w unijnym systemie informacyjnym (TRACES).
- Podmioty na dalszym etapie łańcucha dostaw (tzw. downstream operators) i handlowcy niebędący MŚP – nowelizacja z 2025 r. wprowadziła dla nich ogromne ułatwienia. Podmioty, które przetwarzają lub handlują produktami, wobec których przeprowadzono już procedurę due diligence przez pierwszego operatora, nie muszą składać własnych oświadczeń ani przeprowadzać ponownej oceny ryzyka. Ich głównym obowiązkiem jest rejestracja w systemie, zapewnienie identyfikowalności towaru, oraz gromadzenie i przekazywanie dalej numerów referencyjnych oświadczeń swoich dostawców.
- Mikro- i małe podmioty z krajów niskiego ryzyka zyskały możliwość złożenia jednorazowej, uproszczonej deklaracji w systemie, zamiast składania oświadczeń przy każdej partii, a współrzędne geolokalizacyjne mogą zastąpić zwykłym adresem pocztowym zakładu/działki.
Intensywność obowiązków zależy również od poziomu ryzyka kraju produkcji (a te są podzielone na niskie, standardowe i wysokie ryzyko). W przypadku importu z krajów o niskim ryzyku (do których zaliczono m.in. wszystkie państwa UE, USA, Chiny czy Kanadę), przedsiębiorcy mogą stosować uproszczoną należytą staranność, pomijając etap oceny i ograniczania ryzyka.
Harmonogram stosowania przepisów i przyczyny odroczenia
Pierwotnie główne wymogi rozporządzenia miały zacząć obowiązywać od 30 grudnia 2024 r. (oraz w połowie 2025 r. dla MŚP). Jednakże ze względu na ogromne wyzwania praktyczne, w szczególności związane z systemami informatycznymi i natłokiem informacyjnym, proces ten został dwukrotnie przesunięty.
Po przyjęciu Rozporządzenia (UE) 2025/2650 z grudnia 2025 r., nowy, ostateczny harmonogram egzekwowania prawa przedstawia się następująco:
- 30 grudnia 2026 r. – rozpoczęcie stosowania dla dużych i średnich przedsiębiorstw oraz operatorów dążnych i handlowców.
- 30 czerwca 2027 r. – rozpoczęcie stosowania dla mikropodmiotów i małych przedsiębiorstw.
Dlaczego przesunięto terminy? Decyzja o odroczeniu była podyktowana kilkoma czynnikami. Głównym, oficjalnym powodem były poważne problemy techniczne z wydajnością unijnego systemu informatycznego (TRACES NT), który służy do przesyłania oświadczeń i wieloboków geolokalizacyjnych. Obawiano się, że system nie udźwignie prognozowanego obciążenia, co mogłoby sparaliżować handel i zatrzymać towary na granicach. Dodatkowym czynnikiem była bezprecedensowa presja geopolityczna i handlowa ze strony krajów takich jak Stany Zjednoczone, Brazylia i Indonezja, a także obawy wewnątrzunijne dotyczące nieproporcjonalnych obciążeń biurokratycznych, które groziły załamaniem łańcuchów dostaw.
Sankcje i wpływ regulacji na działalność przedsiębiorców
Zasady odpowiedzialności za naruszenie przepisów rozporządzenia EUDR nie ulegają zmianie – szczegółowe rozwiązania w zakresie kar będą określane w przepisach krajowych, przy czym ich stosowanie pozostaje niezależne od sankcji wynikających z polskiego prawa karnego w sprawach dotyczących szkód środowiskowych. Zgodnie z art. 25 EUDR katalog środków obejmuje w szczególności administracyjne kary pieniężne sięgające 4% całkowitego rocznego obrotu przedsiębiorcy osiągniętego w Unii Europejskiej, możliwość zajęcia produktów niezgodnych z regulacją oraz zakaz ich wprowadzania na rynek. Dodatkowo możliwe jest czasowe wyłączenie podmiotu z udziału w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego aż do 12 miesięcy, jak również pozbawienie go możliwości korzystania z uproszczonej procedury oceny ryzyka.
Przewidziano także mechanizm publikacji informacji o naruszeniach na stronie Komisji Europejskiej, obejmujący m.in. dane identyfikujące przedsiębiorcę, opis i charakter naruszenia oraz wskazanie nałożonych sankcji. Kary są więc nie tylko finansowe, ale mogą też znacząco wpłynąć na reputację i odbiór danej firmy przez potencjalnych klientów
Odroczenie terminów stosowania Rozporządzenia nie zmienia faktu, że przedsiębiorcy powinni już teraz podjąć aktywne działania przygotowawcze. Pełna procedura należytej staranności, obejmująca zgromadzenie dokumentacji, ocenę ryzyka oraz wdrożenie środków zaradczych, wymaga czasu, zasobów i często gruntownej przebudowy relacji z dostawcami. Wdrożenie systemu identyfikowalności towarów oraz uzyskanie wiarygodnych danych geolokalizacyjnych z krajów trzecich to zadania, których nie da się zrealizować w ostatniej chwili. Im wcześniej firma przeprowadzi audyt swoich łańcuchów dostaw pod kątem wymogów EUDR, tym mniejsze ryzyko, że wraz z wejściem w życie przepisów obudzi się bez dokumentacji i z towarem zatrzymanym na granicy.
Podsumowanie
EUDR to regulacja, która już dziś wymaga uwagi, nawet jeśli jej pełne stosowanie rozpocznie się dopiero pod koniec 2026 roku. Rozporządzenie nakłada na importerów i producentów działających na rynku unijnym obowiązek pełnej weryfikacji łańcuchów dostaw siedmiu kluczowych surowców i setek produktów pochodnych pod kątem ich związku z wylesianiem. Odroczenie terminów wdrożenia nie oznacza, że temat zszedł na drugi plan. Firmy, które wykorzystają ten czas na audyt swoich dostawców, wdrożenie systemów identyfikowalności i zapoznanie się z wymogami należytej staranności, będą znacznie lepiej przygotowane niż te, które czekają na ostatnią chwilę. Katalog sankcji sprawia, że nieprzygotowanie może okazać się bardzo kosztowne. EUDR to nie tylko wymóg compliance, ale też sygnał, że transparentność łańcuchów dostaw staje się nowym standardem w globalnym handlu.
W czym możemy Ci pomóc?
Przygotowanie do wymogów EUDR to proces, który warto rozpocząć już teraz. Jako kancelaria wspieramy przedsiębiorców na każdym etapie tego procesu:
- Analiza łańcucha dostaw pod kątem wymogów EUDR i identyfikacja obszarów ryzyka;
- Opracowanie i wdrożenie wewnętrznych procedur due diligence dostosowanych do specyfiki Twojej działalności;
- Wsparcie w przygotowaniu oświadczeń o należytej staranności oraz kompletowaniu wymaganej dokumentacji;
- Pomoc w klasyfikacji dostawców według krajów pochodzenia i poziomów ryzyka;
- Przygotowanie pracowników odpowiedzialnych za zakupy, compliance i łańcuch dostaw do nowych wymogów;
- Monitoring zmian w przepisach wykonawczych i aktualizacja procedur w miarę wchodzenia w życie kolejnych regulacji
FAQ
- Czy EUDR dotyczy tylko importerów, czy również firm działających wyłącznie na rynku krajowym?
- EUDR dotyczy każdego, kto wprowadza objęte regulacją produkty na rynek unijny lub je z niego wywozi – niezależnie od tego, czy towar pochodzi spoza UE. Oznacza to, że regulacja obejmuje również firmy działające wyłącznie w Polsce, jeśli np. kupują surowce lub produkty pochodne od innych podmiotów unijnych i dalej je odsprzedają. Ich obowiązki są jednak mniejsze niż operatorów pierwotnych – sprowadzają się przede wszystkim do rejestracji w systemie, zapewnienia identyfikowalności towaru i przekazywania numerów referencyjnych oświadczeń dostawców.
- Skąd mieć pewność, jaki produkt jest objęty EUDR?
- Należy sprawdzić dwie rzeczy: po pierwsze, czy produkt zawiera któryś z siedmiu kluczowych surowców (bydło, kakao, kawa, olej palmowy, soja, kauczuk, drewno) lub został przy ich użyciu wytworzony. Należy też zweryfikować, czy dany produkt figuruje w załączniku I do rozporządzenia, który zawiera szczegółowy wykaz kodów CN. Samo użycie objętego surowca nie przesądza jeszcze o podleganiu regulacji. Produkt musi jednocześnie należeć do kategorii wymienionych w załączniku.
- Czy jako mały przedsiębiorca muszę składać oświadczenie przy każdej partii towaru?
- Nie. Nowelizacja z 2025 r. wprowadziła istotne ułatwienia dla mikro- i małych podmiotów. Mogą one złożyć jednorazową, uproszczoną deklarację w systemie zamiast odrębnego oświadczenia przy każdej partii, pod warunkiem, że są z kraju niskiego ryzyka. Dodatkowo zamiast precyzyjnych współrzędnych geolokalizacyjnych mogą podać zwykły adres pocztowy zakładu lub działki.
- Czy odroczenie terminów jest ostateczne, czy może nastąpić kolejne przesunięcie?
- Ostatnie zmiany wprowadziły nowe, przedstawiane jako ostateczne terminy: 30 grudnia 2026 r. dla dużych i średnich przedsiębiorstw oraz 30 czerwca 2027 r. dla mikro- i małych firm. Choć formalnie kolejne odroczenie jest możliwe, presja polityczna i środowiskowa sprawia, że jest mało prawdopodobne. Przedsiębiorcy nie powinni planować działalności zakładając kolejne przesunięcie.
- Kto w Polsce będzie organem kontrolnym odpowiedzialnym za egzekwowanie EUDR?
- To kwestia, która jest jeszcze ustalana na poziomie krajowym. Polska, podobnie jak pozostałe państwa członkowskie, jest zobowiązana do wyznaczenia właściwego organu nadzorczego i określenia szczegółowego katalogu kar. Do momentu uchwalenia krajowych przepisów wykonawczych przedsiębiorcy powinni śledzić prace legislacyjne w tym zakresie.
Masz pytania dotyczące EUDR lub chcesz sprawdzić, czy Twoja firma jest przygotowana? Skontaktuj się z nami – pomożemy ocenić sytuację i zaplanować kolejne kroki.
