Incoterms w 2026 roku. Dlaczego warunki dostawy stały się kluczowym elementem zarządzania ryzykiem kontraktowym? - MDL Kancelaria Prawna

W ubiegłym roku globalny handel funkcjonował w warunkach bezprecedensowej niepewności regulacyjnej. Sankcje gospodarcze wobec Rosji i Białorusi, restrykcje eksportowe dotyczące półprzewodników, nowe cła na surowce krytyczne wprowadzone przez Unię Europejską oraz odpowiedź Stanów Zjednoczonych w postaci barier handlowych wobec wybranych produktów z Azji sprawiły, że wiele umów handlowych bardzo szybko straciło swoją pierwotną równowagę ekonomiczną, zaś ich warunki mogły okazać się widocznie niekorzystne dla jednej ze stron.W warunkach dynamicznych zmian regulacyjnych, wojen handlowych i nieprzewidywalnej polityki celnej, Incoterms przestał być wyłącznie technicznym elementem umów handlowych. Ich prawidłowy dobór postanowień umownych może dziś decydować o tym, która strona poniesie ciężar nowych ceł, sankcji i kosztów dostawy, a w konsekwencji o rentowności całej transakcji.

Z tego artykułu dowiesz się:

Czym są międzynarodowe warunki sprzedaży (Incoterms)?
Których przedsiębiorców dotyczy Incoterms?

Dowiedz się więcej o Data Act: https://mdl-kancelariaprawna.pl/porady-prawne/data-act-praktyczny-przewodnik-dla-twojego-biznesu/

Incoterms a wojny handlowe – realia 2026 roku

Wprowadzenie nowych ceł, sankcji lub ograniczeń eksportowych może diametralnie zmienić opłacalność danej transakcji, a niekiedy nawet uniemożliwić jej prawidłowe wykonanie. Z perspektywy prawa kontraktowego rodzi to ryzyko odpowiedzialności odszkodowawczej za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, w prawie polskim ocenianej co do zasady na podstawie art. 471 k.c. (odpowiedzialność ex contractu):

Cytat: Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

W praktyce przedsiębiorcy często próbują powoływać się na klauzule force majeure (siły wyższej) . Należy jednak podkreślić, że sądy i trybunały arbitrażowe interpretują je restrykcyjnie: wzrost kosztów, utrata rentowności czy zmiana warunków rynkowych co do zasady nie są uznawane za siłę wyższą. Podobnie restrykcyjnie przesłanki zwolnienia z odpowiedzialności interpretuje Konwencja wiedeńska. Dlatego w transakcjach międzynarodowych coraz większego znaczenia nabierają klauzule typu hardship, change in law, waloryzacyjne oraz renegocjacyjne, które pozwalają na kontrolowane dostosowanie kontraktu do zmieniających się realiów regulacyjnych, zamiast prowadzić do jego zerwania lub eskalacji sporu. Jak pokazuje sytuacja międzynarodowa, w dzisiejszych realiach sytuacja może zmienić się w ciągu kilku czy kilkunastu godzin, zaś jednostronne i arbitralne decyzje polityczne mogą pokrzyżować plany biznesowe wielu przedsiębiorców.

System kaucyjny w 2026 – to musisz wiedzieć!

System kaucyjny w Polsce – co musi wiedzieć każdy przedsiębiorca w 2026 roku?

Znaczenie Międzynarodowych Reguł Handlowych (Incoterms)

Jednym z podstawowych elementów każdej umowy sprzedaży międzynarodowej są klauzule Incoterms. Międzynarodowe Reguły Handlowe precyzują podział obowiązków, kosztów i ryzyk pomiędzy sprzedawcą a kupującym, w szczególności w zakresie transportu, ubezpieczenia, odprawy celnej oraz momentu przejścia ryzyka utraty lub uszkodzenia towaru. Jest to istotne, gdy towar ma być transportowany czy to w ramach jednego kontynentu, czy na dystanse międzykontynentalne. Co istotne i warte podkreślenia, Incoterms nie regulują przejścia prawa własności ani odpowiedzialności za wady towaru, ponieważ kwestie te muszą zostać odrębnie uregulowane w umowie sprzedaży. W kontekście zmiennych ceł i sankcji wybór odpowiedniej reguły Incoterms staje się jednak decyzją strategiczną, a nie wyłącznie logistyczną. Warto kompleksowo uregulować swoje relacje prawne z kontrahentem, zwłaszcza w trudnych czasach geopolitycznych.

Więcej o Incoterms przeczytasz tutaj: https://www.trade.gov/know-your-incoterms

Incoterms a ryzyko ceł i sankcji

Reguły takie jak EXW, FCA czy FOB w dużej mierze przerzucają ryzyko związane z transportem międzynarodowym oraz opłatami celnymi na kupującego. Dla eksportera oznacza to ograniczenie ekspozycji na nieprzewidziane koszty wynikające z nowych taryf celnych w kraju importera. Z kolei reguły CFR i CIF nakładają na sprzedawcę obowiązek zorganizowania transportu (a w przypadku CIF również ubezpieczenia), jednak ryzyko oraz ciężar ceł importowych nadal spoczywają na kupującym. Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu reguł DAP, DPU, a zwłaszcza DDP. W przypadku DDP sprzedawca ponosi pełną odpowiedzialność za dostawę towaru do miejsca przeznaczenia, w tym za opłacenie wszystkich ceł i podatków. W warunkach dynamicznych zmian polityki celnej jest to rozwiązanie obarczone najwyższym ryzykiem regulacyjnym po stronie eksportera.

Słowniczek Incoterms:

CFR (Cost and Freight) Sprzedawca ponosi koszty transportu do portu przeznaczenia, ale ryzyko przechodzi na kupującego w momencie załadunku na statek. Kupujący odpowiada za ubezpieczenie i wszystkie opłaty celne.
CIF W przypadku nowych taryf celnych to importer ponosi dodatkowe koszty.
DAP Wzrost taryf celnych obciąża kupującego, mimo że sprzedawca organizuje transport.
DPU Kupujący ponosi koszty odprawy importowej i ceł.
DDP Sprzedawca odpowiada za dostarczenie towaru do miejsca przeznaczenia, w tym za opłacenie wszystkich ceł, podatków i kosztów odprawy importowej. Sprzedawca ponosi obciążenie finansowe nowych taryf celnych.
EXW odpowiedzialność za transport, ubezpieczenie, opłaty celne spoczywa na kupującym. W przypadku wzrostu ceł pełne koszty ponosi importer.
FCA Kupujący odpowiada za transport międzynarodowy, ubezpieczenie i wszystkie opłaty celne.
FOB Sprzedawca ponosi koszty i ryzyko utraty lub zniszczenia towaru do momentu załadunku towaru. Wtedy odpowiedzialność przechodzi na kupującego, który pokrywa koszty frachtu, ubezpieczenia i ceł. W przypadku nowych taryf celnych w państwie importera, kupujący ponosi ich pełen ciężar.

Przygotowanie do renegocjacji i znaczenie komunikacji

Przedsiębiorcy działający w handlu międzynarodowym powinni regularnie analizować obowiązujące kontrakty pod kątem zastosowanych reguł Incoterms i ich adekwatności do aktualnej sytuacji rynkowej. W wielu przypadkach zasadne będzie renegocjowanie warunków dostawy, uzupełnienie umowy o mechanizmy waloryzacyjne lub precyzyjne procedury renegocjacyjne na wypadek zmiany ceł, podatków lub sankcji. Kluczowe znaczenie ma również proaktywna komunikacja z kontrahentem. Ustalenia dotyczące ponoszenia kosztów celnych powinny być jednoznacznie potwierdzane przed realizacją dostawy i – co szczególnie istotne – odpowiednio dokumentowane w aneksach lub dodatkowych porozumieniach.

Dowiedz się więcej o działaniach UOKiK w 2026 roku: https://mdl-kancelariaprawna.pl/porady-prawne/uokik-w-2026-roku-czyli-co-dzialania-organu-oznaczaja-dla-przedsiebiorcow-w-nowym-roku/

Podsumowanie

W przypadku eskalacji sporu między stronami decydujące znaczenie ma treść umowy. Organy rozstrzygające spory, zarówno sądy krajowe, jak i trybunały arbitrażowe, przywiązują dużą wagę do literalnego brzmienia postanowień dotyczących ceny, warunków dostawy oraz zastosowanych reguł Incoterms. W realiach współczesnego handlu międzynarodowego Incoterms nie są już jedynie technicznym dodatkiem do umowy. Stały się bowiem jednym z kluczowych narzędzi zarządzania ryzykiem prawnym i ekonomicznym: narzędziem, które wymaga świadomego i profesjonalnego zastosowania. W razie wątpliwości warto skontaktować się z prawnikiem i omówić najważniejsze kwestie z perspektywy danego biznesu.

W czym możemy pomóc Ci pomóc?

Wesprzemy Cię w prawnej obsłudze Twoich działań biznesowych.
Doradzimy, jaka forma prowadzenia biznesu jest dla Ciebie najkorzystniejsza.
Przeprowadzimy audyt prawny Twojego biznesu.

FAQ

1. Czy reguły Incoterms regulują przejście własności towaru?

Nie. Incoterms określają wyłącznie podział obowiązków, kosztów i ryzyk związanych z dostawą towaru (w tym transportem, ubezpieczeniem i odprawą celną). Nie regulują przejścia prawa własności ani odpowiedzialności za wady towaru, zaś kwestie te muszą zostać jednoznacznie uregulowane w umowie sprzedaży. Jeśli chcesz wiedzieć więcej o kompleksowym konstruowaniu umowy – skontaktuj się z Kancelarią MDL.

2. Kto ponosi koszty nowych ceł i sankcji przy zmianie przepisów po zawarciu umowy?

Zależy to od zastosowanej reguły Incoterms oraz treści umowy. Co do zasady przy regułach takich jak EXW, FCA czy FOB ciężar ceł importowych spoczywa na kupującym, natomiast przy DDP pełne ryzyko regulacyjne przejmuje sprzedawca. Brak dodatkowych klauzul (np. change in law lub waloryzacyjnych) znacząco ogranicza możliwość przerzucenia tych kosztów na drugą stronę. Przy DDP eksporter poniesie najwięcej ryzyka.

3. Czy wzrost ceł może zostać uznany za siłę wyższą?

Pytanie to jest bardzo aktualne w 2026 roku, ale co do zasady odpowiedź brzmi: nie. Zarówno sądy, jak i trybunały arbitrażowe interpretują klauzulę force majeure restrykcyjnie. Wzrost kosztów, utrata opłacalności czy zmiana warunków handlowych nie są standardowo uznawane za siłę wyższą. Dlatego w umowach międzynarodowych rekomenduje się stosowanie klauzul hardship, change in law lub mechanizmów renegocjacyjnych.

Skontaktuj się z nami za pomocą poniższego formularza kontaktowego.