Państwowa Inspekcja Sanitarna, potocznie zwana Sanepidem, sprawuje w Polsce nadzór nad przestrzeganiem przepisów dotyczących higieny i bezpieczeństwa sanitarnego. Kontrole mogą dotyczyć między innymi lokali gastronomicznych, zakładów produkujących kosmetyki i żywność, szkół czy gabinetów kosmetologicznych. Jak zareagować, gdy do drzwi firmy zapuka inspektor? Zachęcamy do zapoznania się z poniższym artykułem, abyś wiedział/-a, czego się spodziewać!
Co musisz wiedzieć o kontroli Sanepidu?
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na to, że Sanepid to organ, który jest uprawniony do przeprowadzania niezapowiedzianych kontroli. Sanepid może przeprowadzać również kontrole zapowiedziane, które są częstsze, wtedy przedsiębiorca może lepiej przygotować się do kontroli, dzięki większemu marginesowi czasu.
Prawo przedsiębiorców a kontrole
Ustawa z dnia 6 marca 2018 roku Prawo przedsiębiorców określa ramy prawne kontroli. W art. 48 stwierdzone zostało, że kontrolę przeprowadza się w terminie od 7 do 30 dni od doręczenia przedsiębiorcy zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Co ważne, jeżeli kontrola nie odbędzie się w tym terminie, organ kontroli musi wystosować nowe zawiadomienie w celu przeprowadzenia kontroli.
Kontrole niezapowiedziane
Zazwyczaj kontrole niezapowiedziane mają miejsce wtedy, gdy organ dostanie informację o potencjalnych naruszeniach i nieprawidłowościach. Ten rodzaj kontroli dotyczyć może bezpieczeństwa żywności, a także sytuacji, w których występuje podejrzenie popełnienia przestępstwa lub bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia lub środowiska naturalnego. Przedsiębiorca musi być więc przygotowany w każdej chwili.
Czym grozi odmowa wpuszczenia inspektora posiadającego podstawę do przeprowadzenia kontroli?
Zgodnie z art. 38. ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej:
Kto utrudnia lub udaremnia działalność organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej,
podlega karze aresztu do 30 dni, karze ograniczenia wolności albo karze grzywny.
Inspektorzy powinni przed rozpoczęciem czynności służbowych wylegitymować się legitymacją służbową oraz upoważnieniem do przeprowadzenia kontroli. Przedsiębiorca powinien móc je sprawdzić, a inspektor powinien je okazać. Kontrola powinna być prowadzona w normalnych godzinach pracy firmy i nie może zakłócać jej funkcjonowania w sposób nieuzasadniony.
Musisz pamiętać, że jako przedsiębiorca masz prawo do uczestniczenia w kontroli, zgodnie z art. 50 Ustawy Prawo przedsiębiorców. Jeśli nie chcesz uczestniczyć w kontroli osobiście – daj pisemne upoważnienie osobie trzeciej. Ustawa przewiduje wyjątki, polegające na przeprowadzaniu kontroli bez obecności osób wskazanych w zdaniu poprzednim. Są to na przykład sytuacje, w których przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia
Zawsze możesz też zgłosić uwagi do protokołu, który będzie sporządzany przez inspektora.
Art. 49. Ustawy Prawo przedsiębiorców
Czynności kontrolne mogą być wykonywane przez pracowników organu kontroli po okazaniu przedsiębiorcy albo osobie przez niego upoważnionej legitymacji służbowej upoważniającej do wykonywania takich czynności oraz po doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli, chyba że odrębne przepisy przewidują możliwość podjęcia kontroli po okazaniu legitymacji. W takim przypadku upoważnienie doręcza się przedsiębiorcy albo osobie przez niego upoważnionej w terminie określonym w tych przepisach, lecz nie później niż w terminie 3 dni roboczych od dnia wszczęcia kontroli.
Podjęcie czynności kontrolnych po okazaniu legitymacji służbowej, na podstawie odrębnych przepisów, może dotyczyć jedynie przypadków, gdy czynności kontrolne są niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia, a także gdy przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska.
Na naszym blogu znajduje się już artykuł o kontrolach Sanepidu w gabinetach kosmetologicznych – dowiedz się więcej:
Jak przebiega kontrola?
Przebieg kontroli uzależniony jest od charakteru działalności danego przedsiębiorcy oraz specyfiki branży. Inne aspekty są istotne w przypadku lokali gastronomicznych, a inne w przypadku gabinetów kosmetologicznych.
Podczas kontroli Sanepidu u przedsiębiorcy sprawdzana jest dokumentacja, która obejmuje:
- orzeczenie lekarskie do celów sanitarno-epidemiologicznych (zastąpiło ono książeczkę sanepidowską, jednak jego rola pozostała taka sama),
- w przypadku gabinetów kosmetologicznych dodatkowo mogą to być pisemne procedury dotyczące sterylizacji i dezynfekcji narzędzi, karty kontroli cykli sterylizacji w autoklawach (ten obowiązek wynika z Ustawy z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Przepisy nakładają na podmioty wykonujące działalność medyczną, a także placówki, w tym gabinety kosmetologiczne, obowiązek przeciwdziałania szerzeniu się zakażeń,
- w przypadku lokali gastronomicznych mogą być to dokumenty wynikające z procedur HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points), takie jak: rejestry temperatur lodówek i zamrażarek, rejestr mycia i dezynfekcji sprzętu,
- dokumentacja potwierdzająca szkolenia pracowników z zakresu higieny.
Co więcej, Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca 2012 roku w sprawie szczegółowych wymagań sanitarno-higienicznych w placówkach ochrony zdrowia, które może być stosowane do podmiotów działających w branży beauty, przewiduje na przykład dodatkowe wymogi dotyczące sterylizacji narzędzi wielokrotnego użytku. Przedsiębiorca musi być w pełni świadomy specyfiki branży, w której działa.
Co sprawdza inspektor?
Inspektor podczas kontroli sprawdza stan pomieszczeń, warunki sanitarne, higienę w lokalu, jak również wymagane przepisami prawa dokumenty. Inspektor może sporządzić dokumentację fotograficzną czy też pobrać próbki.
Art. 25. Ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej
- Państwowy inspektor sanitarny lub Główny Inspektor Sanitarny w związku z wykonywaną kontrolą ma prawo:
wstępu na terenie miast i wsi do:
zakładów pracy oraz wszystkich pomieszczeń i urządzeń wchodzących w ich skład,
b) obiektów użyteczności publicznej, obiektów handlowych, ogrodów działkowych i nieruchomości oraz wszystkich pomieszczeń wchodzących w ich skład,
c) środków transportu i obiektów z nimi związanych, w tym również na statki morskie, żeglugi śródlądowej i powietrzne,
d) obiektów będących w trakcie budowy;
2) żądania pisemnych lub ustnych informacji oraz wzywania i przesłuchiwania osób;
3) żądania okazania dokumentów i udostępniania wszelkich danych;
4) pobierania próbek do badań laboratoryjnych.
Ile trwa kontrola?
Artykuł 55 Ustawy Prawo przedsiębiorców określa ramy czasowe dla kontroli, w zależności od charakterystyki przedsiębiorcy. Co ważne – jest to maksymalny czas trwania wszystkich kontroli w roku kalendarzowym u danego przedsiębiorcy.
- mikroprzedsiębiorcy – 12 dni roboczych;
- mali przedsiębiorcy – 18 dni roboczych;
- średni przedsiębiorcy – 24 dni roboczych;
- pozostali przedsiębiorcy – 48 dni roboczych.
Kary
Podstawami prawnymi do wymierzenia kar za naruszenie wymagań sanitarno-higienicznych wynikają z ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, która reguluje kompetencje Sanepidu, w tym możliwość nakładania kar administracyjnych za stwierdzone uchybienie, a także z innych ustaw.
Jeśli Sanepid podczas kontroli stwierdzi naruszenia, może wydać decyzję administracyjną (na przykład nakaz usunięcia określonych nieprawidłowości), nałożyć karę pieniężną, a nawet zawiesić działalność w skrajnych przypadkach.
Dowiedz się, jak kupić markę kosmetyczną w 2025 roku:
Podsumowanie – o czym musisz pamiętać?
Reasumując, najlepszą obroną jest skuteczna profilaktyka – warto regularnie szkolić personel, dbać o aktualność i kompletność dokumentacji oraz przeprowadzać wewnętrzne audyty. Dobrze mieć przygotowany zestaw dokumentów „na kontrolę” oraz jasne procedury postępowania. Pamiętaj – dobra dokumentacja i dbanie o transparentność w firmie to podstawa. W razie jakichkolwiek wątpliwości, warto skonsultować się z prawnikiem. Po kontroli przedsiębiorca otrzyma zalecenia pokontrolne oraz inne dane wynikające z czynności kontrolnych, które będą wpisywane przez upoważnionych pracowników właściwego państwowego inspektora sanitarnego do książki kontroli.
Przed jakimi wyzwaniami stoi branża beauty? Dowiedz się już teraz:
W czym możemy pomóc Ci pomóc?
- Przeprowadzimy audyt prawny Twojego biznesu.
- Doradzimy, jak przygotować się do kontroli Sanepidu.
- Wskażemy, jakie obowiązki prawne dotyczą Twojego biznesu.
- Wdrożymy ustawę o ochronie sygnalistów w Twojej firmie.
- Zweryfikujemy Twoje umowy z innymi podmiotami.
Skontaktuj się z nami, aby uzyskać fachową pomoc i wsparcie w procesie przygotowań do kontroli Sanepidu.
