Wraz z nadejściem sezonu wakacyjnego, spora część pracowników chce skorzystać z urlopu wypoczynkowego. Co jednak zrobić w sytuacji, gdy podczas usprawiedliwionej i zaplanowanej z wyprzedzeniem nieobecności pracownika wystąpi potrzeba jego obecności w miejscu pracy? Zachęcamy do lektury tego artykułu, aby dowiedzieć się, w jakich sytuacjach pracodawca może nakazać pracownikowi przyspieszony powrót z urlopu wypoczynkowego.
- Jurczewska Marzena, Odwołanie pracownika z urlopu ↩︎
Pracodawco - przygotuj się na kontrolę PIP i przejdź przez nią bezproblemowo.
Czym jest urlop wypoczynkowy?
Urlop wypoczynkowy to rodzaj urlopu przewidziany w kodeksie pracy. Pracownikowi – czyli osobie zatrudnionej w oparciu o prawo pracy – zgodnie z art. 152 tego kodeksu przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Co więcej, pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu, nawet jeśli nie chce z niego korzystać. Każdy pracodawca, niezależnie od branży, musi respektować prawo do urlopu i udzielać go w ustawowym wymiarze. Co warto zaznaczyć, pracodawca jest zobowiązany do udzielenia pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo. Oznacza to, że pracodawca nie może nakazać pracownikowi przykładowo “skorzystania z urlopu za 3 lata”.
Wymiar urlopu
Wymiar urlopu, zgodnie z kodeksem pracy, wynosi:
- 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat;
- 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.
Wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się z kolei proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika, zaś niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.
Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu.
Pracownik nie musi wykorzystać wszystkich dni urlopowych pod rząd, może dzielić pulę dni wedle prywatnych potrzeb. Powinien mieć jednak możliwość wykorzystania jednej części, która wyniesie nie mniej 14 kolejnych dni kalendarzowych. Taka możliwość przyczynia się do efektywnego wypoczynku.
- Jurczewska Marzena, Odwołanie pracownika z urlopu ↩︎
Jak radzić sobie z wyciekiem danych w Twojej firmie? Sprawdź już teraz.
Odwołanie z urlopu – kiedy jest legalne?
Dla osób niewtajemniczonych z literę prawa czymś nietypowym może wydawać się to, że podczas urlopu wypoczynkowego pracodawca może nakazać powrót do miejsca pracy. Przecież większość osób czas wolny spędza na wyjazdach – nierzadko zagranicznych.
Prawo pracy przewiduje jednak możliwość odwołania pracownika z urlopu. Art. 167 kodeksu pracy stanowi, że:
§ 1. Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko wówczas, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu.
§ 2. Pracodawca jest obowiązany pokryć koszty poniesione przez pracownika w bezpośrednim związku z odwołaniem go z urlopu.
Pochylmy się nad tym przepisem. Prawo do nieprzerwanego urlopu wypoczynkowego gwarantuje pracownikowi, że w całym okresie czasu wolnego od pracy, czyli urlopu, nie musi świadczyć pracy na rzecz pracodawcy. Jednak w pewnych, wyjątkowych okolicznościach istnieje możliwość przerwania pracownikowi wypoczynku i odwołania go z urlopu. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że okoliczności wymagające obecności pracownika w miejscu pracy muszą nastąpić po rozpoczęciu urlopu. Pracodawca nie może wzywać do pracy pracownika, jeżeli o okoliczności wiedział od dawna. Jeżeli zaistnieje kolizja, odwołanie z urlopu powinno być uprzednio zapobieżone za sprawą przesunięcia terminu urlopu. Po drugie, powrót pracownika do pracy musi być konieczny dla zapewnienia prawidłowego toku procesu pracy. Przykład? Ma miejsce niezapowiedziana kontrola, a ten konkretny pracownik jest jedynym specjalistą z danej dziedziny i tylko on posiada wiedzę specjalną. Jeżeli jednak kilku pracowników piastuje to samo stanowisko, to pracodawca nie może uznaniowo wezwać i odwołać pracownika z urlopu, jeżeli osoby obecne mogą wypełnić wymagania. Jak uważa doktryna:
Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko wtedy, gdy jego obecności w zakładzie pracy wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu (art. 167 § 1 k.p.). Oznacza to, że przed podjęciem decyzji w tej sprawie pracodawca musi ustalić, czy wystąpiły łącznie dwa warunki:
· zaistniały okoliczności, których nie można było przewidzieć w chwili rozpoczęcia przez pracownika urlopu; jeżeli miało to miejsce bezpośrednio przed rozpoczęciem przez pracownika urlopu, to należało przesunąć termin urlopu na podstawie art. 164 § 2 k.p.,
· powrót pracownika do pracy jest konieczny dla zapewnienia prawidłowego toku procesu pracy, np. pracownik posiada specjalistyczne kwalifikacje niezbędne do usunięcia poważnej awarii, konieczne jest odbycie nieplanowanej podróży służbowej, przeprowadzana jest niespodziewana kontrola dotycząca spraw prowadzonych przez pracownika, lub za które pracownik odpowiada.1
Linie orzecznicze w Polsce
Podczas analizy spraw z zakresu prawa pracy, warto przyjrzeć się orzecznictwu krajowemu. Poniżej przedstawiono istotne fragmenty wyroków Sądu Najwyższego.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2017 r. II PK 26/16
Sąd Najwyższy zaznaczył, że:
Skuteczne odwołanie pracownika z urlopu wymaga od pracodawcy złożenia jednoznacznego oświadczenia woli w sposób pozwalający pracownikowi zapoznać się z jego treścią (art. 167 § 1 w związku z art. 300 k.p. i art. 61 k.c.). Wymogu tego nie spełnia wysłanie przez pracodawcę wiadomości na prywatną skrzynkę mailową pracownika, zwłaszcza gdy takiego środka komunikacji nie wykorzystywano wcześniej do komunikacji między stronami stosunku pracy.
Podkreślono także, że:
Pracownik przebywający na urlopie wypoczynkowym nie ma obowiązku kontrolowania poczty elektronicznej.
W tej sprawie w związku z potrzebami kadrowymi zespołu, zamierzano odwołać powoda z urlopu. Połączono się telefonicznie z powodem, wypytując czy powód przebywa na zwolnieniu chorobowym, czy na urlopie wypoczynkowym i przekazując, że powód już dziś potrzeby jest w pracy przy realizacji projektu. Nie jest to wystarczające.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2017 r. I PK 130/16
Sąd Najwyższy podkreślił, że:
zobowiązanie pracownika przez pracodawcę do pozostawania w gotowości do pracy czy wymuszanie na nim świadczenia pracy w czasie urlopu wypoczynkowego (werbalne, pozawerbalne – przez presję psychiczną lub spowodowane wadliwą organizacją pracy powodującą konieczność wykonywania obowiązków pracowniczych w tym okresie) stanowi zaprzeczenie istoty urlopu wypoczynkowego przeznaczonego na czas niezakłóconego odpoczynku pracownika.
Oznacza to, że nie można zakłócać pracownikowi bezzasadnie okresu wypoczynkowego.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2010 r. II PK 116/10
Sąd Najwyższy stwierdził, że:
O początku urlopu decyduje rozkład czasu pracy pracownika. W konsekwencji znaczenie ma początek kolejnej doby pracowniczej, a nie ta sama doba kalendarzowa.
Koszty
Należy zaznaczyć, że pracodawca powinien pokryć koszty odwołania z urlopu oraz wydatków już poczynionych na poczet urlopu. Pracownik powinien przedstawić wykaz kosztów.
- Jurczewska Marzena, Odwołanie pracownika z urlopu ↩︎
Zgodnie z art. 164 kodeksu pracy, przesunięcie terminu urlopu jest także dopuszczalne z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy, jeżeli nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy. Przesuwa się jednak urlop, którego termin jeszcze nie nadszedł.
Czy pracownik może się sprzeciwić?
Pracownik musi podporządkować się decyzji pracodawcy o odwołaniu z urlopu. W sytuacji odmowy pracodawca może wyciągnąć konsekwencje. Warto jednak podkreślić, że informacja o odwołaniu z urlopu musi dotrzeć do pracownika.
- Jurczewska Marzena, Odwołanie pracownika z urlopu ↩︎
Co zmieniło się w prawie pracy od 1 czerwca? O tym nie możesz zapomnieć.
Podsumowanie
Reasumując, odwołanie pracownika z urlopu, choć kontrowersyjne, może być legalne. Jeżeli wystąpi nieprzewidziana okoliczność, a obecność konkretnego pracownika jest niezbędna, musi on stawić się w wyznaczonym terminie. W razie zaistnienia sporu między pracownikiem a pracodawcą, dotyczącego zasadności odwołania z urlopu oraz ewentualnych konsekwencji, jakie wiążą się z odmową pracownika stawienia się do pracy w wyznaczonym terminie strony mogą zwrócić się do sądu pracy.
W czym możemy Ci pomóc?
- Sporządzimy wzory umów o pracę.
- Przeprowadzimy audyt prawny zawieranych przez Ciebie umów.
- Doradzimy, czy korzystniej z perspektywy Twojego biznesu zatrudniać na podstawie umowy o pracę, czy umów cywilnoprawnych.
- Przygotujemy Cię na kontrolę PIP
- Jurczewska Marzena, Odwołanie pracownika z urlopu ↩︎
FAQ: Najczęściej zadawane pytania o odwołanie z urlopu
Pracodawca może to zrobić wyłącznie, gdy pojawiają się nieprzewidziane okoliczności po rozpoczęciu urlopu, a obecność danego pracownika jest konieczna dla funkcjonowania zakładu pracy – np. awaria, kontrola, choroba zastępcy.
Decyzja musi być wyrażona w jednoznaczny sposób (np. telefon, e‑mail, SMS, list), który pozwala pracownikowi na zapoznanie się z treścią – tylko takie doręczenie jest skuteczne.
Nie – jeśli odwołanie spełnia przesłanki Kodeksu pracy, odmowa może być traktowana jako ciężkie naruszenie obowiązków, możliwe jest nawet rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia.
Tak – ma obowiązek pokryć koszty związane bezpośrednio z odwołaniem (np. bilet powrotny, niewykorzystane rezerwacje, koszty urlopu rodziny), jeśli są udokumentowane.
Pracownik może dochodzić odszkodowania cywilnego, włącznie z utraconymi korzyściami, np. zwrot utraconych opłat czy planowanego zarobku.
Podsumowanie – odwołanie pracownika z urlopu
- Odwołanie z urlopu jest możliwe tylko w przypadku **nieprzewidzianych okoliczności** wymagających obecności konkretnego pracownika.
- Decyzja o odwołaniu musi być **wyrażona jasno** i skutecznie doręczona, by pracownik miał szansę zapoznać się z nią przed powrotem.
- Pracownik nie może odmówić powrotu – odmowa może skutkować karą dyscyplinarną lub rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia.
- Pracodawca ma obowiązek **zwrotu udokumentowanych kosztów** związanych bezpośrednio z odwołaniem z urlopu.
- W przypadku **niezgodnego z prawem odwołania**, pracownik może ubiegać się o odszkodowanie, także za utracone korzyści.
