Prawa autorskie w umowach – na co musisz zwrócić uwagę?

W dobie gospodarki opartej na wiedzy i kreatywności, kwestie związane z prawami autorskimi nabierają coraz większego znaczenia. Przedsiębiorcy, twórcy i zleceniodawcy działający w branży kreatywnej nierzadko stają przed koniecznością uregulowania zasad korzystania z utworów w ramach umowy – czy to z grafikiem, programistą, fotografem, czy agencją marketingową. Tymczasem wiele nieporozumień wynikać może z braku precyzyjnych postanowień dotyczących praw autorskich. W niniejszym artykule omawiamy, czym są prawa autorskie, jak regulować je w umowach oraz jakie zapisy warto zawrzeć, aby uniknąć potencjalnych sporów.

Poznaj zmiany w prawie w 2025 roku:

Zmiany w prawie w 2025 – o czym musisz pamiętać?

Czym są prawa autorskie?

Prawo autorskie reguluje sytuację prawną utworów, czyli rezultatów ludzkiej działalności twórczej o indywidualnym charakterze, utrwalonych w jakiejkolwiek postaci. Mogą to być teksty, zdjęcia, grafiki, nagrania, oprogramowanie czy też projekty architektoniczne. Utwór powstaje z chwilą jego ustalenia, bez konieczności spełnienia jakichkolwiek formalności. Autorskie prawa dzielimy na:

• osobiste prawa autorskie – niezbywalne, przysługujące zawsze twórcy (np. prawo do autorstwa, oznaczenia utworu imieniem i nazwiskiem lub pseudonimem);

• majątkowe prawa autorskie – które mogą zostać zgodnie z prawem przeniesione lub licencjonowane. Obejmują one m.in. prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na określonych polach eksploatacji.

Autorskich praw majątkowych nie można więc sprzedać czy darować, autor może jednak zobowiązać się do ich niewykonywania. 

Prawa autorskie a umowa o pracę – dowiedz się więcej!

Kluczowe elementy umowy

Przy sporządzaniu umowy warto szczególnie zadbać o następujące postanowienia:

1. Konkretyzacja utworu – należy dokładnie opisać, czego dotyczy umowa (np. logo, grafika, tekst strony internetowej, kod źródłowy aplikacji).

2. Przeniesienie praw lub licencja – wskazanie, czy dochodzi do przeniesienia praw majątkowych, czy też do udzielenia licencji. W przypadku przeniesienia należy zachować formę pisemną.

3. Pola eksploatacji –  czyli sposoby, w jakie utwór może być wykorzystywany. Przykładowe pola eksploatacji to: publikacja w Internecie, druk, emisja w telewizji, utrwalenie na nośnikach. Brak ich precyzyjnego określenia może prowadzić do wątpliwości co do zakresu udzielonych praw.

4. Terytorium i czas –  określenie, na jakim obszarze geograficznym i przez jaki czas możliwe jest korzystanie z utworu. Przeniesienie praw może być dokonane na czas nieoznaczony, ale licencja może mieć charakter czasowy.

5. Wynagrodzenie –  wskazanie, czy wynagrodzenie obejmuje również przeniesienie praw/licencję, czy też będzie płatne osobno.

6. Prawo do modyfikacji –  jeśli zleceniodawca chce mieć możliwość wprowadzania zmian do utworu (np. modyfikacji logo), warto to jasno określić w umowie. W przeciwnym razie zmiany mogą naruszać osobiste prawa autorskie twórcy.

7. Oświadczenie o oryginalności –  warto wprowadzić zapis, że twórca oświadcza, iż utwór jest oryginalny i nie narusza praw osób trzecich. W razie problemów (np. wykrycia plagiatu), ułatwia to dochodzenie roszczeń.

Prawa zależne – o czym często się zapomina?

Korzystanie z utworu zależnego (przykładowo  adaptacja, tłumaczenie, modyfikacja) wymaga odrębnego upoważnienia twórcy utworu pierwotnego. Zatem samo nabycie praw do utworu nie oznacza automatycznie zgody na jego przekształcanie. Warto więc w umowie uwzględnić postanowienia dotyczące praw zależnych, jeśli jest to istotne.

Przeniesienie praw autorskich a licencja

Umowa może przewidywać dwie główne formy korzystania z utworu przez podmiot trzeci:

• Przeniesienie autorskich praw majątkowych – oznacza, że twórca całkowicie przenosi na nabywcę swoje prawa do utworu, co uniemożliwia mu dalsze ich wykonywanie (np. sprzedawanie utworu innym podmiotom). Taka umowa musi być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności.
• Udzielenie licencji – to zgoda twórcy na korzystanie z utworu na określonych warunkach. Licencja może z kolei być:
• wyłączna – tylko licencjobiorca może korzystać z utworu w określony sposób,
• niewyłączna – twórca może udzielić podobnych licencji także innym licencjobiorcom.

Podsumowanie

Zagadnienia związane z prawami autorskimi w umowach często bywają lekceważone i pomijane, co może prowadzić do kosztownych sporów sądowych i ograniczeń w korzystaniu z zamówionych utworów. Dlatego każda umowa, której przedmiotem jest efekt pracy twórczej, powinna precyzyjnie regulować kwestie przeniesienia praw autorskich lub udzielenia licencji, z wyszczególnieniem pól eksploatacji, wynagrodzenia i uprawnień do modyfikacji. Jeśli potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu odpowiednich postanowień umownych lub weryfikacji już istniejącej umowy pod kątem praw autorskich, skontaktuj się z kancelarią prawną. Odpowiednie zabezpieczenie interesów już na etapie negocjacji pozwoli uniknąć niepotrzebnych problemów w przyszłości.

Poznaj zalety współpracy z Kancelarią MDL:

W czym możemy pomóc Ci pomóc?

• Sporządzimy dla Ciebie umowy chroniące prawa autorskie.
• Przeprowadzimy audyt prawny Twojego biznesu.
• Wdrożymy w Twojej firmie GPSR.
• Sporządzimy wzory umów o pracę lub umów cywilnoprawnych.
• Sporządzimy opinię prawną. 

Skontaktuj się z nami, aby uzyskać fachową pomoc i wsparcie w procesie ochrony praw autorskich w umowach.