25 września 2024 roku weszła w życie ustawa o ochronie sygnalistów. Oznacza to, że firmy powinny stosować już postanowienia ustawy w praktyce i coraz lepiej wdrażać się w respektowanie nałożonych obowiązków. Wspomniana ustawa przewiduje między innymi mechanizmy ochrony osób zgłaszających nieprawidłowości. Jaka ochrona przysługuje sygnalistom i na co należy zwrócić szczególną uwagę? Odpowiedzi na te pytania udzielamy w niniejszym artykule.
Sygnalista a procedura zgłoszeń nieprawidłowości
Na wstępie warto przypomnieć, że mechanizm zgłoszeń dotyczy naruszeń przedstawionych w ustawie, o zaistnieniu których sygnalista ma wiedzę.
Osoba chcąca zgłosić nieprawidłowości ma do wyboru dwie procedury:
– procedurę zgłoszeń wewnętrznych,
– procedurę zgłoszeń zewnętrznych.
Procedura zgłoszeń wewnętrznych tworzona jest przez daną organizację. Powinna zostać przedstawiona każdej osobie w niej zatrudnionej w sposób jasny i zrozumiały, bez względu na to, czy wykonywanie czynności służbowych odbywa się w związku z umową o pracę czy na bazie stosunku cywilnoprawnego. Firmy mogą posiadać wzorce formularzy zgłoszeniowych, z których sygnalista powinien skorzystać.
W kontekście zgłoszeń zewnętrznych ustawa przewiduje możliwość dokonania zgłoszenia do:
– Rzecznika Praw Obywatelskich
– organu publicznego.
Warto zaznaczyć, że zgłoszenie zewnętrzne nie musi być poprzedzone skorzystaniem z trybu wewnętrznego. Sygnaliście w tym zakresie pozostawiono wolność wyboru.
Ochrona sygnalistów – jakich działań trzeba unikać?
Ochrona przewidziana dla sygnalistów jest kompleksowa i obejmuje wiele aspektów.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na:
– zakaz podejmowania działań odwetowych oraz gróźb podejmowania takich działań,
– obowiązek zachowania poufności co do tożsamości sygnalisty, czyli ochronę jego/ jej danych osobowych,
– ochronę przed ujawnieniem informacji przekazanych w zgłoszeniu.
działanie odwetowe – bezpośrednie lub pośrednie działanie lub zaniechanie w kontekście związanym z pracą, które jest spowodowane zgłoszeniem lub ujawnieniem publicznym i które narusza lub może naruszyć prawa sygnalisty lub wyrządza lub może wyrządzić nieuzasadnioną szkodę sygnaliście, w tym bezpodstawne inicjowanie postępowań przeciwko sygnaliście
Katalog działań odwetowych jest szeroki, a mogą one polegać między innymi na:
– wypowiedzeniu stosunku pracy,
– pogorszeniu warunków pracy,
– niekorzystnym lub niesprawiedliwym traktowaniu,
– obniżeniu wysokości wynagrodzenia.
Są to działania lub zaniechania, których celem jest negatywny rezultat dla sygnalisty. Należy zaznaczyć, że czyny te muszą być reakcją na dokonanie zgłoszenia i pozostawać z nim w związku.
Zastanawiasz się, czy szkolenia z zakresu ochrony sygnalistów są potrzebne w Twojej firmie? Przeczytaj artykuł na naszym blogu:
Dlaczego ochrona sygnalistów jest kluczowa?
Ochrona sygnalistów odgrywa kluczową rolę w budowaniu transparentności i wzmacnianiu poczucia bezpieczeństwa w miejscach pracy. Wprowadzenie mechanizmów ochronnych i stosowanie się do nich pozwala sygnalistom działać bez obawy przed represjami. Szybkie zgłaszanie naruszeń leży w interesie całej organizacji, ponieważ pozwala na podjęcie działań eliminujących naruszenie oraz wyciągnięcie konsekwencji od osób odpowiedzialnych. Wpływa to pozytywnie na funkcjonowanie firmy.
Jakie przewidziano sankcje za naruszenia?
Omawiana ustawa przewiduje katalog sankcji wobec osób, które nie stosują się do wymaganej ochrony sygnalistów.
Przykładowo, osoba podejmująca działania odwetowe narażona jest na grzywnę, karę ograniczenia wolności albo karę pozbawienia wolności nawet do lat dwóch. Z kolei przy uporczywości działań górna granica kary pozbawienia wolności wzrasta do lat trzech.
Z kolei osoba uniemożliwiająca lub istotnie utrudniająca dokonanie zgłoszenia podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Takiej samej sankcji podlega osoba, która ujawni tożsamość sygnalisty.
Warto zaznaczyć, że osoba dokonująca zgłoszenia wiedząc, że do naruszenia nie doszło, również podlega odpowiedzialności. Za taki czyn podlegać może grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Jaka powinna być opinia prawna? Dowiesz się, czytając poniższy artykuł:
Kancelaria MDL prowadzi wsparcie prawne m.in. w zakresie:
- sporządzania dokumentów wymaganych przez ustawę o ochronie sygnalistów, takich jak Regulamin zgłoszeń wewnętrznych lub wzory formularzy zgłoszeń wewnętrznych,
- tworzenia Rejestru zgłoszeń wewnętrznych,
- prowadzenia szkoleń z praktycznego stosowania ustawy o ochronie sygnalistów.
Sprawdź, jak możemy pomóc Twojej firmie dostosować się do nowych przepisów. Skontaktuj się z nami już dziś korzystając z poniższego formularza.
