W dobie powszechnej cyfryzacji coraz większe znaczenie zyskuje zapewnienie równego dostępu do informacji i usług online dla wszystkich użytkowników – w tym dla osób z niepełnosprawnościami. Jest to związane między innymi z tym, że w XXI wieku coraz więcej spraw życia codziennego załatwia się w sposób zdalny. Temu celowi służą Wytyczne dotyczące dostępności treści internetowych (WCAG). Choć pierwotnie miały one charakter jedynie technicznej rekomendacji, dziś – w wielu przypadkach- są już standardem prawnym. W tym artykule wyjaśnimy, czym są wytyczne WCAG, kto musi się do nich stosować oraz jakie są konsekwencje niestosowania się do nich.
Dbaj o równość i dostępność. EAA zacznie obowiązywać już 28 czerwca:
Czym są wytyczne WCAG?
WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) to zestaw wytycznych opracowany przez organizację W3C w ramach inicjatywy WAI (Web Accessibility Initiative). Ich celem jest ułatwienie dostępu do treści internetowych osobom z różnymi rodzajami niepełnosprawności, takimi jak niepełnosprawności wzrokowe, słuchowe, ruchowe czy poznawcze.
Obecnie obowiązującą wersją są WCAG 2.1. Jednak od 28 czerwca 2025 roku obowiązującym standardem będzie WCAG 2.2. WCAG 2.2 rozszerza zakres poprzedniej wersji. Postrzeganie dostępności jest oparte na czterech głównych zasadach: treści muszą być postrzegalne, funkcjonalne, zrozumiałe i solidne (perceivable, operable, understandable, robust, czyli tzw. zasada POUR).
Wytyczne podzielone są na trzy poziomy zgodności:
- A – podstawowy, minimalny, bez którego strona nie jest dostępna dla osób z niepełnosprawnościami,
- AA – zalecany i najczęściej wymagany prawnie, do niego dążyć powinny podmioty zgodnie z implementacją Dyrektywy EAA,
- AAA – najwyższy, opcjonalny poziom zgodności, który obiektywnie może być jednak trudny do osiągnięcia.
Kogo dotyczy WCAG?
Obowiązek zapewnienia dostępności cyfrowej dotyczy:
produktów – producentów, upoważnionych przedstawicieli, importerów i dystrybutorów,
usług – usługodawców (np. banki, operatorzy, platformy e-commerce).
Można omawiany obowiązek podzielić podmiotowo na mający zastosowanie wobec podmiotów publicznych i prywatnych.
- Podmioty publiczne – dla tej grupy to obowiązek ustawowy
W Polsce obowiązek stosowania WCAG 2.1 na poziomie co najmniej AA wynika z ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 848). Od 28 czerwca standardem obowiązującym będzie WCAG2.2. Obowiązek ten obejmuje:
– strony internetowe i aplikacje mobilne organów administracji publicznej,
– jednostki samorządu terytorialnego,
– instytucje kultury,
– szkoły i uczelnie publiczne,
– sądy i inne instytucje wykonujące zadania publiczne.
Strony internetowe tworzone po 23 września 2019 r. muszą być od początku zgodne z WCAG 2.1, natomiast starsze serwisy powinny zostać dostosowane. Celem jest wprowadzenie zasady równości i jej praktyczne użytkowanie.
Podmiot publiczny ma też obowiązek opublikowania i aktualizowania deklaracji dostępności, która określa, w jakim stopniu dana strona lub aplikacja spełnia wymagania dostępności.
- Podmioty prywatne – dla tej grupy to nadchodzące obowiązki
Choć obecnie WCAG nie obowiązują wprost firm prywatnych, stan ten ulegnie zmianie w związku z implementacją Europejskiego Aktu o Dostępności (European Accessibility Act, w skrócie EAA). Dyrektywa 2019/882/UE ma zostać wdrożona do polskiego porządku prawnego najpóźniej do 28 czerwca 2025 r. Obowiązek zapewnienia dostępności cyfrowej będzie dotyczył m.in.:
– sklepów internetowych,
– banków i dostawców usług płatniczych,
– operatorów telefonii i komunikatorów,
– usług transportu pasażerskiego online.
W praktyce oznacza to, że wiele firm działających na polskim rynku będzie musiało dostosować swoje strony, aplikacji i systemów do omawianego standardu.
Dowiedz się więcej o dostępności:
Co grozi za brak zgodności?
Niedostosowanie się do wymogów dostępności to nie tylko utrata reputacji wśród użytkowników – to realne ryzyko sankcji.
- Sankcje administracyjne dla podmiotów publicznych
Brak zgodności podmiotów publicznych z WCAG może prowadzić do:
Zgodnie z art. 19 ustawy o dostępności stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, konsekwencją niedostosowania serwisów www i aplikacji jest kara pieniężna do 10 000 zł. Ryzyko ukarania pojawia się w sytuacji, gdy podmiot publiczny:
– ma stronę lub aplikację mobilną niedostępną dla wszystkich – niezapewnienie dostępu do treści zgodnie z WCAG 2.1 może skutkować grzywną w przypadku kontroli rocznej,
– nie opublikował deklaracji dostępności – jej brak może skutkować grzywną w wysokości 5000 zł,
– nie zareagował na liczne skargi – w sytuacji, gdy podmiot publiczny ignoruje zgłoszenia dotyczące dostępności, osoba poszkodowana może zgłosić sprawę do organów nadzoru, co zwiększa ryzyko nałożenia kary.
Dodatkowo, podmiot publiczny, który nie opublikuje deklaracji dostępności lub nie reaguje na zgłoszenia użytkowników, naraża się na zarzut niewykonywania obowiązków ustawowych. Podmiot publiczny, jako z założenia dostępny dla wszystkich obywateli – powinien szczególnie przykładać uwagę do spełniania zasad niedyskryminacji.
- Podmioty prywatne – co grozi producentom, importerom i usługodawcom?
Ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze, w Rozdziale 6, wprost określa kary pieniężne za niedostosowanie swoich produktów i usług przez podmioty prywatne: producentów, importerów, usługodawców. Wysokość kar może sięgać aż do dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej za rok poprzedzający. Przy określaniu wysokości kary uwzględnia się zakres naruszenia przepisów ustawy, w tym jego wagę, liczbę produktów albo usług niespełniających wymagań dostępności i liczbę osób, na które wpływa ono negatywnie.
Przykładowo, zgodnie z wspomnianym rozdziałem ustawy, karze podlega:
– producent, który wprowadza do obrotu produkt, który nie spełnia wymagań dostępności,
– usługodawca, który nie zapewnia spełniania wymagań dostępności oferowanych lub świadczonych usług,
– importer, który wprowadza do obrotu produkty, o których wie lub co do których powziął uzasadnioną wątpliwość, że nie spełniają one wymagań dostępności, i nie poinformował o tym producenta oraz właściwych organów nadzoru rynku.
- Ryzyko odpowiedzialności cywilnej i zarzut dyskryminacji
Niezależnie od obowiązków publicznoprawnych, podmiot nieprzestrzegający zasad dostępności naraża się na roszczenia z tytułu naruszenia zasady równego traktowania (na gruncie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów UE w zakresie równego traktowania). Osoba, która nie mogła skorzystać z usługi online z powodu braku dostępności, może twierdzić, że padła ofiarą dyskryminacji pośredniej. Zgodnie z brzmieniem art. 13 wspomnianej ustawy, każdy, wobec kogo zasada równego traktowania została naruszona, ma prawo do odszkodowania.
Możliwe są także roszczenia z tytułu naruszenia dóbr osobistych (art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego), a w niektórych przypadkach, warte rozważenia jest złożenie skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich.
- Utrata użytkowników i reputacji
Brak dostępności oznacza w praktyce wykluczenie części klientów, takich jak osoby niewidome, seniorzy, osoby z trudnościami poznawczymi. To nie tylko ryzyko prawne, ale i biznesowe – czyli spadek konwersji, wzrost liczby reklamacji, trudność w pozyskiwaniu kontrahentów wymagających zgodności ze standardami Unii Europejskiej.
Zasada dostępności w pigułce, czyli to musisz wiedzieć:
Kto będzie kontrolował przestrzeganie zasad dostępności w Polsce?
W Polsce do przestrzegania zasad dostępności powołani zostali:
– Prezes PFRON – podmiot ten przyjmuje zawiadomienia o naruszeniu dostępności od klientów i może inicjować działania kontrolne,
– Urząd Komunikacji Elektronicznej,
– Urząd Transportu Kolejowego,
– Urząd Lotnictwa Cywilnego,
– Rzecznik Finansowy – w zakresie usług finansowych.
W czym możemy pomóc Ci pomóc?
- Wesprzemy Cię we wdrażaniu wymogów wynikających z dostępności cyfrowej.
- Doradzimy, jak prowadzić Twój biznes e-commerce zgodnie z prawem.
- Sporządzimy opinię prawną na nurtujący Cię temat.
- Doradzimy w zakresie stosowania prawa unijnego, w zależności od Twojej branży.
- Przeprowadzimy audyt prawny Twojego biznesu.
Skontaktuj się z nami, jeśli jesteś przedsiębiorcą zobligowanym do wdrożenia przepisów o dostępności cyfrowej w swoim biznesie. Z chęcią odpowiemy na Twoje pytania i wesprzemy prawnie w tym procesie.
