Europejski Akt o Usługach Cyfrowych (Digital Services Act) to jedna z najważniejszych regulacji prawnych dotyczących rynku cyfrowego w Unii Europejskiej w ostatnich latach. Choć w skali całej Wspólnoty rozporządzenie to weszło w życie w lutym 2024 roku i jako rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio, to w Polsce kluczowe zmiany legislacyjne dostosowujące krajowy porządek prawny oraz wyznaczające organ nadzorczy nastąpiły dopiero w wyniku przyjęcia przez Sejm dwóch ustaw wdrażających DSA. Dowiedz się, jakie zmiany zaplanowano!
Z tego artykułu dowiesz się:
- Czego dotyczy DSA?
- Jakie przepisy przyjął uchwalił Sejm?
- Jakie kompetencje zyska Prezes UKE?
Co zmieniło się 2 sierpnia? Dowiedz się więcej o AI Act:
Czego dotyczy DSA?
Główną zasadą przyświecającą Aktowi o Usługach Cyfrowych jest prosta reguła stanowiąca, że to, co jest nielegalne poza internetem, musi być nielegalne również za ekranem komputera. DSA zastępuje i unowocześnia dotychczasowe przepisy o handlu elektronicznym, tworząc spójne, bezpieczne i przejrzyste środowisko cyfrowe na terenie całej Unii Europejskiej. Głównym celem nowej regulacji jest skuteczna ochrona użytkowników oraz przedsiębiorców przed nielegalnymi treściami, podróbkami i oszustwami internetowymi. Przepisy te kładą również duży nacisk na wzmocnienie przejrzystości w zakresie algorytmów rekomendacji, moderacji treści i reklamy behawioralnej, a także na ograniczenie samowoli wielkich platform cyfrowych, które do tej pory mogły bez wyjaśnienia blokować konta firmowe czy usuwać oferty produktów. DSA przyjmuje zasadę proporcjonalności, co oznacza, że im większa jest skala i wpływ danego podmiotu cyfrowego, tym wyższe wymagania oraz odpowiedzialność na niego nakładano. Regulacja dzieli dostawców usług pośrednich na cztery główne kategorie podmiotów:
- Dostawcy usług zwykłego przekazu i buforowania: Do tej grupy zaliczają się przede wszystkim dostawcy dostępu do internetu oraz węzły wymiany ruchu sieciowego.
- Hostingodawcy: Kategoria ta obejmuje firmy oferujące chmurę obliczeniową, serwery, a także rozmaite usługi przechowywania wgrywanych danych.
- Platformy internetowe: Są to serwisy łączące sprzedawców z klientami, takie jak marketplace’y, media społecznościowe, fora dyskusyjne czy portale z ogłoszeniami.
- Bardzo duże platformy internetowe (VLOP) i wyszukiwarki: Są to podmioty docierające do ponad 45 milionów aktywnych użytkowników miesięcznie w UE, do których należą m.in. Meta, TikTok, Google czy Amazon.
Dla firm prowadzących sprzedaż lub promocję na dużych platformach handlowych i społecznościowych jedną z największych zmór była dotychczas bezpodstawna lub zautomatyzowana blokada konta albo usunięcie aukcji. Dzięki DSA platforma internetowa ma odtąd obowiązek przedstawić szczegółowe i jasne uzasadnienie każdej decyzji o ograniczeniu widoczności, zawieszeniu konta czy usunięciu treści. Przedsiębiorca zyskuje w ten sposób prawo do bezpłatnego, wewnętrznego systemu rozpatrywania skarg oraz możliwość odwołania się do pozasądowych organów rozstrzygania sporów. Hostingodawcy i platformy muszą wdrożyć łatwo dostępne i przyjazne dla użytkownika mechanizmy zgłaszania nielegalnych treści w ramach procedury Notice and Action. Jeśli w Twoim sklepie lub na portalu ktoś zamieści nielegalny materiał, na przykład naruszający prawa autorskie lub stanowiący oszustwo, musisz sprawnie rozpatrzyć zgłoszenie i podjąć decyzję o ewentualnym usunięciu treści, powiadamiając o tym również zgłaszającego. Ponadto DSA bezwzględnie zabrania stosowania tzw. zwodniczych interfejsów , czyli projektowania stron internetowych w sposób podstępnie zmuszający użytkownika do zakupu lub wyrażenia na coś zgody. W obszarze reklamy internetowej wymagana jest pełna przejrzystość, co oznacza, że użytkownik musi wyraźnie wiedzieć, iż dana treść jest reklamą, kto za nią zapłacił oraz na jakiej podstawie został zakwalifikowany do jej odbioru.
Warto przy tym podkreślić, że małe i mikroprzedsiębiorstwa są zwolnione z najbardziej uciążliwych obowiązków administracyjnych przewidzianych dla średnich i dużych platform.
Polskie przepisy odpowiadają na unijne potrzeby
Zgodnie z unijnymi wymogami, każdy kraj członkowski musiał wyznaczyć krajowego Koordynatora ds. Usług Cyfrowych. W Polsce Sejm przyjął nowelizację ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, powierzając tę funkcję Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej. Więcej o projektowanych przepisach nadających nowe kompetencje Prezesowi UKE będziemy pisali w kolejnym artykule o DSA. Warto jednak zaznaczyć, iż Rada Ministrów przyjęła kompleksowy pakiet legislacyjny składający się z dwóch projektów ustaw dopełniających wdrożenie Aktu o Usługach Cyfrowych. Pierwszy z nich dostosowuje polski porządek prawny do unijnego rozporządzenia poprzez wprowadzenie odpowiednich zmian proceduralnych i strukturalnych w krajowych przepisach. Drugi projekt dotyczy bezpośrednio prawa karnego oraz ochrony prawnej obywateli i firm w sieci, wprowadzając m.in. nowe typy przestępstw związanych z nielegalnymi treściami w internecie oraz precyzując zasady odpowiedzialności karnej.
O polskim procesie legislacyjnym związanym z DSA pisaliśmy już na blogu:
Kontrowersje, które wzbudza DSA – to powinieneś wiedzieć
Mimo że Akt o Usługach Cyfrowych jest prezentowany jako narzędzie służące uporządkowaniu rynku cyfrowego i walce z nielegalnymi treściami, wzbudza on wiele emocji. Największe obawy krytyków, w tym części prawników, organizacji pozarządowych oraz polityków (co w Polsce przełożyło się m.in. na prezydenckie weto do jednej z wersji ustawy wdrażającej), dotyczą ryzyka ograniczenia wolności słowa w sieci. Eksperci zwracają uwagę na tzw. efekt mrożący, gdyż groźba wysokich kar finansowych może skłaniać dostawców usług do prewencyjnego i nadgorliwego usuwania wypowiedzi oraz blokowania kont użytkowników, nawet jeśli publikowane treści mają charakter jedynie kontrowersyjny lub politycznie ostry, ale wciąż pozostają legalne. Wątpliwości budzi także powierzenie administracji rządowej (w polskim modelu Prezesowi UKE) oraz prywatnym platformom uprawnień do szybkiej moderacji przestrzeni dyskusyjnej, co zdaniem krytyków zacierania granicy między egzekwowaniem prawa a reglamentacją debaty publicznej zbliża ten mechanizm do cenzury. Z kolei zwolennicy rozwiązań z DSA odpierają te zarzuty, podkreślając, że przepis nie tworzy nowych kategorii nielegalnych treści, lecz porządkuje odpowiedzialność cyfrowych gigantów, gwarantując użytkownikom nieistniejące dotąd transparentne procedury odwoławcze od decyzji platform.
Podsumowanie
Akt o Usługach Cyfrowych kompleksowo porządkuje europejski rynek cyfrowy, stawiając na bezpieczeństwo, przejrzystość oraz odpowiedzialność wszystkich uczestników obrotu gospodarczego. Jeżeli prowadzisz własny serwis, serwer lub platformę internetową, powinieneś przeanalizować swoją kategorię w klasyfikacji DSA i dostosować regulaminy oraz procedury zgłaszania nielegalnych treści do wymogów prawnych. Jeśli korzystasz do komunikacji głównie z dużych platform sprzedażowych, zyskujesz odtąd silniejszą ochronę prawną przed niesłusznym blokowaniem Twoich ofert i kont biznesowych. Główną instytucją odpowiedzialną za egzekwowanie tych przepisów na terenie Polski będzie Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej, do którego będzie można bezpośrednio zgłaszać wszelkie nieprawidłowości.
Zadbaj o legalne korzystanie z AI w Twojej firmie:
W czym możemy Ci pomóc?
- Wesprzemy Cię we wdrażaniu prawa unijnego.
- Przeprowadzimy audyt prawny Twojego biznesu.
- Przeprowadzimy konsultacje biznesowe dla Twojej firmy.
- Wdrożymy RODO w Twojej firmie.
FAQ
1. Od kiedy zasady Aktu o Usługach Cyfrowych (DSA) obowiązują w Polsce i Unii Europejskiej?
W skali całej Unii Europejskiej rozporządzenie DSA weszło w życie w lutym 2024 roku i od tego momentu stosuje się je bezpośrednio we wszystkich krajach członkowskich. Polski proces legislacyjny skupiał się na przyjęciu krajowych ustaw wdrażających, które m.in. wyznaczają polski organ nadzorczy (Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej) oraz dostosowują polskie procedury prawne i karne do wymogów unijnych.
2. Czy DSA ma wpływ na zwykłego użytkownika internetu, który nie prowadzi własnej firmy?
Tak, DSA bezpośrednio chroni każdego użytkownika sieci. Przede wszystkim zyskuje się większą przejrzystość: platformy internetowe nie mogą już bez wyjaśnienia usuwać wpisów, komentarzy czy konta, a każda taka decyzja wymaga uzasadnienia i daje Ci prawo do darmowego odwołania. Przepisy zakazują także stosowania manipulacyjnych interfejsów, ułatwiają zgłaszanie oszustw i nielegalnych treści oraz zwiększają ochronę prywatności poprzez zakaz serwowania reklam opartych na wrażliwych danych osobowych (np. przekonaniach religijnych czy orientacji seksualnej) lub tych skierowanych do nieletnich.
Skontaktuj się z nami już dziś!
