8 października 2026 roku w Sejmie odbyło się głosowanie nad ustawą o zabezpieczeniu społecznym osób wykonujących zawód artystyczny. Projekt poparło 232 posłów, przeciw było 197, a wstrzymało się 4. Oznacza to, że ustawa trafi następnie do Senatu. Regulacja, której celem jest załatanie luki ubezpieczeniowej wśród twórców pracujących projektowo (bez zachowania ciągłości zarobkowania przez cały rok), wprowadza bezgotówkowe państwowe dopłaty do składek ZUS. Z punktu widzenia polskich przedsiębiorców, zwłaszcza tych współpracujących z freelancerami, agencjami kreatywnymi czy instytucjami kultury, nowe przepisy stawiają kluczowe pytania: kogo realnie obciążają obowiązki składkowe, jakie są kryteria uzyskania nowego wsparcia i czy model kontraktowania usług artystycznych ulegnie modyfikacji? Zachęcamy do lektury tego artykułu!
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie zmiany w ZUS przyjął Sejm w październiku 2026?
- Czy artyści muszą płacić składki na ZUS?
Kto ma obowiązek płacenia składek na ZUS?
Polski system ubezpieczeń społecznych opiera się w swej istocie na zasadzie powszechności i przymusie ubezpieczenia w zależności od posiadanego tytułu prawnego.
Obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu (a często także chorobowemu i zdrowotnemu) podlegają w Polsce m.in.:
- Pracownicy zatrudnieni w oparciu o kodeks pracy; składki finansowane są wspólnie przez pracodawcę i pracownika, a pobierane przez płatnika.
- Zleceniobiorcy, czyli osoby wykonujące umowy agencyjne i umowy zlecenia (chyba że zachodzi zbieg tytułów, np. posiadają równolegle inny tytuł z wynagrodzeniem równym co najmniej płacy minimalnej bądź status ucznia/studenta do 26. roku życia).
- Przedsiębiorcy, czyli osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG bądź wspólnicy określonych spółek (np. spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej czy jednoosobowej spółki z o.o.). Płacą oni składki zryczałtowane, korzystając z ewentualnych preferencji.
- Osoby prowadzące działalność twórczą lub artystyczną, które dotychczas, aby być objętym obowiązkowym ubezpieczeniem bez firmy, musiały uzyskać decyzję Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców i opłacać pełne składki zryczałtowane (jak standardowy przedsiębiorca), bez przyznanego prawa do preferencji na start.
I to właśnie ostatnia z wymienionych powyżej grup osób wywołała w ostatnich miesiącach najwięcej kontrowersji, w związku z planowanymi zmianami z zakresu składek ZUS dla artystów.
Dowiedz się więcej o prawach autorskich w kontekście AI:
O co chodzi ze składkami ZUS dla artystów?
Głównym narzędziem współpracy świata biznesu z artystami pozostawała dotychczas najczęściej umowa o dzieło. Jeśli dzieło nie jest zawierane z własnym pracodawcą, nie rodzi ono obowiązku odprowadzania składek społecznych ani zdrowotnych. Choć przedsiębiorcy mają obowiązek raportowania umów o dzieło do ZUS, sam kontrakt pozostawał nieoskładkowany. W efekcie wielu twórców funkcjonujących wyłącznie w reżimie umów o dzieło przez lata nie miało ubezpieczenia zdrowotnego ani nie nabywało stażu emerytalnego. Nowa ustawa ma wypełnić tę lukę. Proponowane regulacje konstruują państwowy mechanizm dotacyjny z budżetu państwa dla osób wykonujących zawody artystyczne.
Uzyskanie państwowego wsparcia nie jest jednak “automatyczne” dla każdego, kto okazjonalnie tworzy na przykład treści czy grafiki. Ustawa precyzuje warunki formalne:
- Status nadaje dyrektor Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej (CEiPA) na wniosek zainteresowanego, po zaopiniowaniu przez zespół Komisji Opiniującej (na okres 5 lat z możliwością przedłużenia do lat 8).
- Kluczowym kryterium jest udokumentowany dorobek oraz wykazanie, że działalność artystyczna stanowi trwałe i główne źródło aktywności zawodowej danej osoby.
- Wnioskodawca musi wykazać przychody z działalności twórczej z ostatnich 3 lat. Dyplom ukończenia uczelni artystycznej nie jest bezwzględnym warunkiem, liczy się realna praca.
W mediach głośno podnosiło się zarzuty wobec pomysłodawców ustawy, że w praktyce będzie to wspieranie już zamożnych artystów znanych z pierwszych stron gazet. Do dopłaty kwalifikują się jednak wyłącznie twórcy, których średni miesięczny dochód ze wszystkich źródeł z ostatnich 3 lat nie przekracza 125% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Weryfikacji danych finansowych dokonuje ZUS we współpracy z Krajową Administracją Skarbową, a sam twórca składa oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Warto wskazać, że dopłata państwowa jest bezgotówkowa – środki trafiają z budżetu państwa bezpośrednio na indywidualne subkonto w ZUS. Kontrowersje nie są jednak bezzasadne. Opinia publiczna dostrzega, że wprowadzenie państwowych dopłat do ZUS dla artystów to naruszenie zasady równego traktowania podmiotów gospodarczych. Przez lata środowisko artystyczne korzystało z – obiektywnie patrząc – niespotykanej w innych branżach tolerancji organów podatkowych i ubezpieczeniowych dla takiego modelu zarobkowania. ZUS nie kwestionował masowo umów o dzieło z nawet 50% kosztami uzyskania przychodów, co w innych zawodach zostałoby natychmiast uznane za ukrytą, w pełni oskładkowaną działalność gospodarczą. Dopłacanie z budżetu państwa do minimalnych emerytur i ubezpieczeń zdrowotnych osobom, które przez lata świadomie rezygnowały z samozatrudnienia i nie opłacały składek, bywa więc oceniane przez inne osoby jako uzyskiwanie kolejnych przywilejów z kieszeni pozostałych podatników. Podnoszony jest zarzut niesprawiedliwości społecznej. Wielu ekspertów podatkowych postuluje z kolei, aby zamiast mnożyć wyjątki ustawowe i kompensować te luki dotacjami, dążyć raczej do uproszczenia systemu i powszechnego obniżania obciążeń fiskalnych dla wszystkich osób zobowiązanych do opłacania składek.
Z pewnością należy podkreślić, że wprowadzane zmiany w prawie nie mogą w najmniejszym stopniu prowadzić do linczu na danej grupie zawodowej. Dyskusja powinna być oderwana od konkretnych osób, a skupiać powinna się na spojrzeniu systemowym.
Sztuka wygenerowana przez AI? To nie żart. Dowiedz się więcej już teraz:
Podsumowanie
Reasumując, nowe przepisy dotyczące zabezpieczenia socjalnego artystów to krok w stronę reformy warunków rynku pracy twórczej bez nakładania natychmiastowych obciążeń fiskalnych na zlecające dzieła przedsiębiorstwa. Dzięki mechanizmowi państwowych dopłat do składek ZUS najmniej zarabiający twórcy zyskują dostęp do publicznej opieki zdrowotnej i podstawowych świadczeń emerytalnych, co w pewnym stopniu stabilizuje sektor kreatywny i ogranicza trudną sytuację tej grupy osób. Dla polskich przedsiębiorców kluczowe pozostaje jednak zachowanie czujności przy konstruowaniu umów cywilnoprawnych, ponieważ choć sama ustawa nie podnosi kosztów kontraktowania dzieł, to rzetelna kwalifikacja prawna stosunku łączącego strony oraz poprawność zgłoszeń do rejestru ZUS RUD wciąż stanowią fundament bezpieczeństwa podatkowo-składkowego każdej firmy. Aktualnie należy wciąż przyglądać się pracom senackim oraz dalszej drodze ku uzyskaniu przez ustawę podpisu Prezydenta RP.
Sprawdź, jak uregulowane są prawa autorskie w przypadku umowy o pracę:
W czym możemy Ci pomóc?
- Doradzimy, jakie umowy najlepiej odzwierciedlają Twoje relacje biznesowe z innymi podmiotami.
- Sporządzimy dla Ciebie wzory umów.
- Pomożemy Ci chronić prawa autorskie utworów, które tworzysz Ty bądź Twoi pracownicy/ podwykonawcy.
- Wdrożymy RODO w Twojej firmie.
FAQ
- Czy przedsiębiorca zlecający dzieło artyście posiadającemu status artysty zawodowego musi zgłosić go do ZUS na formularzu ZUA?
Nie jest to wymagane. Jeśli podstawą współpracy jest umowa o dzieło z przeniesieniem autorskich praw majątkowych (i nie jest zawierana z własnym pracownikiem), przedsiębiorca nie staje się płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne ani zdrowotne. Na zleceniodawcy ciąży jedynie standardowy obowiązek zgłoszenia faktu zawarcia umowy o dzieło w formularzu ZUS RUD w terminie 7 dni od jej podpisania.
- Czy zamożny artysta otrzyma dopłatę do ZUS w świetle nowych przepisów?
W większości przypadków nie. Ustawa wprowadza próg 125% płacy minimalnej (średnia z 3 ostatnich lat). Jeśli artysta regularnie realizuje wysokobudżetowe zlecenia dla przedsiębiorstw i jego dochody przekraczają ten limit, nie kwalifikuje się do dopłat budżetowych i musi finansować ubezpieczenia w całości we własnym zakresie. Warto przypomnieć też, że dopłaty będą odprowadzane tylko do poziomu minimalnego wynagrodzenia.
Skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego!
