Dlaczego nie wolno kopiować zdjęć i opisów produktów w internecie?
W świecie e-commerce, dbałość o wizualną stronę produktu i atrakcyjne opisy jest kluczowa. Niestety, w pogoni za efektem, wielu przedsiębiorców decyduje się na szybkie i pozornie proste rozwiązanie, czyli kopiowanie cudzych zdjęć i opisów z konkurencyjnych sklepów lub od producentów. Takie działanie, choć kuszące, może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych, o czym opowiemy szerzej w poniższym artykule.
Co to znaczy, że zdjęcie lub opis to „utwór” chroniony prawem autorskim?
Zaczynając od podstaw – nie każda treść w Internecie jest chroniona prawem autorskim. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.
Zapoznaj się z pełną ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Kluczowe jest tu pojęcie „działalności twórczej o indywidualnym charakterze”. Oznacza to, że utwór musi być:
- przejawem działalności twórczej
- o indywidualnym charakterze
- ustalony w jakiejkolwiek postaci
Kiedy zdjęcie lub opis podlega ochronie prawnej?
Nawet niedokończony szkic obrazu może być chroniony prawem autorskim, jeśli spełnia wcześniej wymienione warunki. Ochronie podlegają zdjęcia, które cechuje inwencja twórcza autora, wynikająca z jego samodzielności artystycznej. Mowa tutaj o takich elementach jak wybór kompozycji kadru, perspektywa, ostrość obrazu, czy przyjęta skala natężenia światła. Z kolei tzw. „packshoty”, czyli zdjęcia produktowe, które są wiernym odwzorowaniem rzeczywistego wyglądu przedmiotu i fotograf nie nadaje im indywidualnych cech twórczych, zazwyczaj nie korzystają z ochrony prawa autorskiego.
Czy mogę użyć zdjęcia lub opisu od producenta?
Wbrew pozorom, nawet opis produktu, bazujący na powszechnie dostępnych danych technicznych, może podlegać ochronie. Wszystko zależy od konkretnego przypadku. W myśl wyroku SN z 20.01.2006 r. (I CK 281/05) Utworem w rozumieniu art. 1 PrAut może być kombinacja wykorzystująca dane powszechnie dostępne, pod warunkiem że ich wybór, segregacja i sposób przedstawienia ma znamiona oryginalności. Mając powyższe na uwadze może się okazać, że umieszczenie w swoim sklepie internetowym czy stronie internetowej takiego opisu produktu od producenta czy też innego sprzedającego jest nielegalne. Choć dane techniczne dotyczące danego produktu są powszechnie dostępne, to już ich zebranie w całość, poszeregowanie i przedstawienie w formie tabeli lub barwnego opisu zachęcającego do zakupu może być objęte prawem autorskim.
Mając powyższe na uwadze, należy przyjąć, że zdjęcia i opisy na stronach internetowych, które spełniają odpowiednie cechy definitywnie mogą być uznane za utwór w rozumieniu prawa autorskiego. Jeżeli z kolei takie dzieła uznamy za utwór w rozumieniu przepisów ich twórcom przysługują odpowiednie prawa, a same twory ludzkiego intelektu są otoczone ochroną prawno-autorską.
W aspekcie praw autorskich istotne znaczenie ma również fakt, iż ochroną prawno-autorską objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia. Wspomnianą ochroną nie są objęte odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne.
Dodatkowo utwór/ dzieło jest przedmiotem prawa autorskiego od chwili ustalenia, chociażby miał postać nieukończoną.
Czy mogę skopiować treść, jeśli podam źródło lub oznaczę autora?
Zasadniczo, aby legalnie wykorzystać cudze zdjęcia lub opisy, należy uzyskać zgodę twórcy. Najczęściej odbywa się to poprzez:
Umowę licencyjną: Udziela ona prawa do korzystania z utworu na określonych warunkach. Może być wyłączna (tylko jeden licencjobiorca) lub niewyłączna (wielu licencjobiorców). Licencja wyłączna wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.
Umowę o przeniesienie autorskich praw majątkowych: To rozwiązanie, które przenosi prawa autorskie majątkowe na inny podmiot. Taka umowa powinna być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności.
Licencje Creative Commons (CC): To darmowe licencje, które pozwalają twórcom określić warunki wykorzystania ich dzieł. Są to licencje typu „Pewne prawa zastrzeżone”. Ważne jest dokładne sprawdzenie warunków danej licencji, zwłaszcza jeśli planują Państwo użycie komercyjne. Niektóre licencje CC (np. CC BY) zezwalają na wykorzystanie komercyjne, ale wymagają podania autorstwa.
Dozwolony użytek: Prawo autorskie przewiduje również tzw. dozwolony użytek (osobisty i publiczny). Należy jednak podkreślić, że korzystanie z utworów w celach biznesowych/komercyjnych (np. w sklepie internetowym) nie mieści się w zakresie dozwolonego użytku. Wykorzystanie cudzych opisów na stronie internetowej lub zdjęć w newsletterze promocyjnym jest traktowane jako czynność związana z działalnością gospodarczą.
Ryzyka prawne związane z nieuprawnionym kopiowaniem cudzych opisów i zdjęć
Bezprawne wykorzystywanie cudzych zdjęć i opisów w sklepie internetowym może wiązać się z szeregiem poważnych sankcji.
Odpowiedzialność Cywilna
Twórca, którego prawa zostały naruszone, może żądać od osoby, która dopuściła się naruszenia w szczególności:
- zaprzestania naruszeń, np. usunięcia utworu ze strony internetowej albo zakończenia sprzedaży nielegalnych kopii utworu;
- usunięcia skutków naruszenia, np. publicznych przeprosin lub sprostowania;
- odszkodowania;
- wydania uzyskanych korzyści, czyli zwrotu pieniędzy zarobionych dzięki bezprawnemu użyciu utworu.
Odpowiedzialność Karna
Naruszenie praw autorskich może stanowić również przestępstwo. Jeśli ktoś przywłaszcza sobie autorstwo cudzego utworu lub bez uprawnienia (czyli bez zgody autora lub innej osoby mającej prawa) kopiuje, rozpowszechnia lub w inny sposób korzysta z cudzego utworu nie podając jego prawdziwego twórcy i robi to świadomie, może podlegać karze:
- grzywny,
- ograniczenia wolności,
- albo nawet pozbawienia wolności do 2 lat.
Jeśli zrobił to w celu zarobkowym, czyli chciał na tym zarobić – kara może wynieść nawet do 3 lat więzienia. A jeśli uczynił z tego stałe źródło dochodu (czyli np. regularnie handluje pirackimi filmami lub muzyką) – grozi mu nawet do 5 lat pozbawienia wolności.
W przypadku, gdy jakaś osoba, bez zgody twórcy rozpowszechnia cudzy utwór (w oryginale czy np. w formie opracowania) – czyli np. udostępnia go publicznie w internecie, sprzedaje, emituje, pokazuje, itd. podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Jeżeli taka osoba rozpowszechni cudzy utwór w celach zarobkowych – podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Jeżeli taka osoba uczyni z opisanego przestępstwa stałe źródło dochodu – podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5.
Jeżeli dana osoba rozpowszechni cudzy utwór nieumyślnie – podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Czyny nieuczciwej konkurencji i bezpodstawne wzbogacenie:
W przypadku, gdy dane zdjęcie czy opis, nie stanowią utworu w rozumieniu prawa autorskiego, to nie są one objęte ochroną prawno-autorską. Korzystanie jednak bez zgody twórcy, czy odpowiedniej umowy z takiego tworu może być uznane za czyn nieuczciwej konkurencji a korzyści płynące z takiego działania – za bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie z art. 3. ust, 1. ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. Jednakże uznanie takiego działania, za czyn nieuczciwej konkurencji a przychód z niego za bezpodstawne wzbogacenie każdorazowo zależy od konkretnego przypadku.
W czym możemy pomóc Ci pomóc?
Jak widać, kopiowanie cudzych zdjęć i opisów w celu szybkiego rozwoju sklepu internetowego to prosta droga do poważnych problemów prawnych. Inwestycja w oryginalne treści lub pozyskanie odpowiednich licencji to nie tylko kwestia etyki, ale przede wszystkim spokoju ducha i bezpieczeństwa biznesu.
W Kancelarii Prawnej MDL oferujemy kompleksowe wsparcie prawne dla przedsiębiorców z branży e-commerce. W szczególności możemy pomóc Państwu w:
- przygotowaniu umów licencyjnych;
- przygotowaniu umowy przeniesienia prawa autorskiego majątkowego;
- przeanalizowaniu regulaminów poszczególnych licencji CC i doradzaniu, która będzie najlepsza dla Państwa biznesu.
FAQ: Wykorzystanie cudzych zdjęć i opisów – co musisz wiedzieć
Utwór to każda przejawiająca indywidualny charakter forma twórczości – np. zdjęcie produktowe lub oryginalny opis oferty. Jeśli spełnia wymogi ustawy o prawie autorskim, nie można go kopiować bez zgody autora.
Każde zdjęcie stworzone samodzielnie przez człowieka jest chronione prawem autorskim – niezależnie od jakości czy profesjonalizmu. Liczy się indywidualny charakter ujęcia.
Tak – jeśli opis nie jest czysto techniczny, a zawiera elementy twórcze (styl, unikalne sformułowania), podlega ochronie. Skopiowanie takiego tekstu bez zgody to naruszenie prawa.
Można to zrobić tylko, gdy:
- masz zgodę autora (np. w formie licencji),
- korzystasz z treści objętych licencją Creative Commons (i przestrzegasz warunków),
- działa zasada dozwolonego użytku (np. cytat w celach edukacyjnych – ale nie w reklamie!).
Autor może domagać się:
- zaprzestania naruszenia,
- odszkodowania (nawet dwukrotności wynagrodzenia),
- przeprosin lub usunięcia treści.
W poważniejszych przypadkach grozi odpowiedzialność karna (grzywna, a nawet więzienie).
Samo wprowadzenie drobnych zmian w cudzym materiale nie zawsze oznacza stworzenie nowego utworu – może nadal stanowić plagiat i naruszać prawa autora.
Nie. Oznaczenie autora nie zastępuje zgody na wykorzystanie utworu – bez niej nadal może dojść do naruszenia prawa.
Warto zgromadzić dowody, np. zrzuty ekranu z datą, archiwalne kopie stron czy dane z narzędzi do śledzenia treści – mogą one posłużyć w postępowaniu sądowym lub przedsądowym.
Co musisz wiedzieć o wykorzystywaniu cudzych zdjęć — podsumowanie
- Zdjęcia i opisy mogą być utworami chronionymi prawem autorskim – nawet jeśli są wykorzystywane komercyjnie.
- Kopiowanie takich treści bez zgody autora może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej i karnej.
- Oznaczenie autora lub drobna modyfikacja nie zawsze wystarcza, by uniknąć naruszenia prawa.
- Legalne użycie jest możliwe tylko przy spełnieniu określonych warunków, np. licencji, zgody, wyjątków ustawowych (cytat, dozwolony użytek).
- W przypadku naruszenia autor może żądać m.in. odszkodowania, przeprosin, usunięcia materiału i zaprzestania dalszego używania.
