Rozwój sztucznej inteligencji przez pewien czas odbywał się bez konkretnych regulacji prawnych, które stworzone były stricte dla sektora AI. Sytuacja uległa jednak zmianie. W polskim porządku prawnym kluczowym aktem normującym ten obszar jest krajowa ustawa o systemach sztucznej inteligencji z dnia 3 lipca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1003). Podczas gdy unijny AI Act, który wchodzi w życie etapami, określa ogólne ramy, definicje ryzyk oraz ogólnoeuropejskie zakazy, polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji reguluje kwestie proceduralne, ustrojowe oraz sankcyjne wewnątrz kraju.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Czego dotyczy polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji?
- Czym jest KRiBSI?
- Czy mała firma korzystająca z zewnętrznych narzędzi AI musi stosować się do polskiej ustawy o systemach sztucznej inteligencji?
- Jaki sąd będzie rozpatrywał sprawy z zakresu sztucznej inteligencji i kontroli KRiBSI?
Czego dotyczy polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji?
Dla polskich spółek technologicznych, software house’ów, a także wszelkich podmiotów wdrażających rozwiązania oparte na modelach AI między innymi w rekrutacji, marketingu, finansach czy logistyce, nowe przepisy wyznaczają ramy codziennej działalności. Krajowy ustawodawca przygotował zbiór procedur, które łączą rygorystyczny nadzór nad rynkiem z konkretnymi instrumentami ochronnymi dedykowanymi podmiotom gospodarczym. Zrozumienie polskiej ustawy o systemach sztucznej inteligencji jest kluczowe z perspektywy przedsiębiorców, którzy chcą prowadzić swój biznes zgodnie z prawem. Krajowa ustawa o systemach sztucznej inteligencji swoim zakresem obejmuje bardzo szerokie grono adresatów. Przepisy stosuje się bowiem do dostawców, którzy rozwijają i wprowadzają rozwiązania algorytmiczne na rynek, podmiotów stosujących, czyli operatorów komercyjnie wykorzystujących systemy w swoich codziennych procesach, a także dystrybutorów, importerów oraz dostawców modeli sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia. Z regulacji wyłączono jedynie wąskie grupy potencjalnych zastosowań, przede wszystkim wykorzystanie systemów przez osoby fizyczne na potrzeby czysto osobiste niezwiązane z działalnością gospodarczą lub zawodową, badania naukowe i prace rozwojowe nieobejmujące testów w warunkach rzeczywistych, a także sferę obronności i bezpieczeństwa narodowego. Oznacza to w praktyce, że właściwie każda komercyjna implementacja narzędzi opartych na uczeniu maszynowym podlega reżimowi polskiej ustawy.
O tym, na co zwracać uwagę korzystając z narzędzi AI, pisaliśmy już na blogu:
KRiBSI – co musisz wiedzieć?
Centralnym elementem krajowej architektury nadzoru jest powołanie nowego organu administracji, którym jest Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI). Komisja ta działa jako pojedynczy punkt kontaktowy w relacjach krajowych i międzynarodowych oraz sprawuje funkcję wyspecjalizowanego organu nadzoru rynku. W jej skład wchodzi Przewodniczący powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na 5-letnią kadencję, dwóch Zastępców powoływanych w trybie naboru oraz czterech członków delegowanych przez kluczowe instytucje regulacyjne: Prezesa UOKiK, Przewodniczącego KNF, Przewodniczącego KRRiT oraz Prezesa UKE. Tak skonstruowany skład osobowy ma zapewniać interdyscyplinarne spojrzenie na kwestie konkurencji rynkowej, sektora bankowego, mediów i telekomunikacji. Obsługę aparatu urzędniczego Komisji zapewnia z kolei Ministerstwo Cyfryzacji, zaś funkcję opiniodawczo-doradczą pełni Społeczna Rada do spraw Sztucznej Inteligencji, zrzeszająca m.in. przedstawicieli organizacji przedsiębiorców, izb gospodarczych oraz świata nauki.
Przeczytaj więcej o obowiązkach firmy w kontekście AI Act:
Opinie indywidualne KRiBSI – co oznaczają dla przedsiębiorców?
Jednym z najbardziej innowacyjnych i praktycznych rozwiązań z perspektywy przedsiębiorców wprowadzonych przez polską ustawę są opinie indywidualne, wzorowane na wiążących interpretacjach prawa podatkowego. Przedsiębiorca planujący wdrożenie nowego systemu lub posiadający wątpliwości co do kwalifikacji prawnej już stosowanego przez siebie narzędzia może złożyć do Komisji wniosek o wydanie oficjalnej interpretacji w tej konkretnej sprawie. Opłata od takiego wniosku wynosi 150 zł, co stanowi dość symboliczny koszt w porównaniu do potencjalnego ryzyka regulacyjnego. Komisja jest zobowiązana do wydania i doręczenia opinii w terminie 30 dni, a w sprawach szczególnie skomplikowanych w terminie 60 dni. Ustawodawca wprowadził przy tym niezwykle korzystną dla firm instytucję milczącej zgody, co oznacza, że brak doręczenia opinii w terminie uznaje się za wydanie rozstrzygnięcia w pełni zgodnego ze stanowiskiem przedsiębiorcy. Zastosowanie się do opinii indywidualnej przed jej ewentualną zmianą lub uchyleniem nie może również szkodzić podmiotowi, który o nią wystąpił, co gwarantuje pełne bezpieczeństwo prawne inwestycji. Poniżej przytaczamy podstawę prawną opinii indywidualnych wydawanych przez KRiBSI:
Art. 12. ustawy o systemach sztucznej inteligencji
- Komisja wydaje i doręcza opinię indywidualną niezwłocznie, jednak niepóźniej niż w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku o wydanie opinii indywidualnej, a w przypadkach szczególnie skomplikowanych – niepóźniej niż w terminie 60 dni od dnia złożenia tego wniosku. Komisja informuje podmiot, który złożył wniosek o wydanie opinii indywidualnej, o uznaniu przypadku, którego dotyczy wniosek za szczególnie skomplikowany.
2. Wydając opinię indywidualną, Komisja może zasięgnąć opinii innych organów państwowych i jednostek organizacyjnych.
3. Niewydanie opinii indywidualnej w terminach, o których mowa w ust. 1, uznaje się za wydanie opinii indywidualnej zgodnej ze stanowiskiem, które podmiot przedstawił we wniosku o wydanie tej opinii.
4. Opinia indywidualna zawiera w szczególności opis stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego w związku z którym jest wydawana i ocenę stanowiska, które podmiot przedstawił we wniosku o wydanie tej opinii, wraz z uzasadnieniem prawnym.
Kontrole
Polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji szczegółowo normuje także przebieg kontroli u przedsiębiorców. W zakresie nieuregulowanym stosuje się przepisy rozdziału 5 Prawa przedsiębiorców, jednak polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji wprowadza istotne modyfikacje proceduralne. Przede wszystkim zasadą stało się przeprowadzanie kontroli lub poszczególnych czynności kontrolnych w sposób zdalny, z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość, co istotnie ogranicza uciążliwość procedury dla bieżącej działalności firmy. Czynności stacjonarne na terenie zakładu mogą być zarządzone jedynie wyjątkowo, w razie uzasadnionego podejrzenia wystąpienia bezpośredniej szkody dla życia, zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych. Kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu kontroli.
Układ
Niezwykle ważną instytucją z perspektywy zarządzania ryzykiem prawno-finansowym jest tzw. układ w sprawie warunków nadzwyczajnego złagodzenia sankcji, przewidziany w rozdziale 5 omawianej ustawy. Mechanizm ten pozwala na zawarcie porozumienia administracyjnego pod warunkiem, że przedsiębiorca zaprzestał danego naruszenia, usunął stan niezgodności, zrekompensował ewentualne szkody i w pełni ujawnił organowi wszelkie okoliczności oraz dowody. Standardowy układ pozwala na obniżenie administracyjnej kary pieniężnej od 20% do 70% względem wyjściowego wymiaru sankcji. Z kolei w sytuacji swoistego czynnego żalu, gdy podmiot sam wykryje błąd, naprawi go i z własnej inicjatywy ujawni wszystkie fakty Komisji przed formalnym wszczęciem postępowania, redukcja kary może wynieść od 30% do nawet 90%, a w nadzwyczajnych okolicznościach organ może całkowicie odstąpić od nałożenia kary pieniężnej. Podpisanie oświadczenia o przyjęciu układu skutkuje wydaniem ostatecznej decyzji i wiąże się ze zrzeczeniem się prawa do wniesienia odwołania do sądu.
Podsumowanie
Reasumując, polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji wprowadza spójne środowisko prawno-organizacyjne, z którym musi zmierzyć się każdy przedsiębiorca korzystający z narzędzi AI. Zamiast biernie oczekiwać na pierwsze kontrole, firmy powinny niezwłocznie przeprowadzić inwentaryzację używanych narzędzi AI, przygotować procedury na wypadek zdalnej kontroli oraz wdrożyć procedury ochrony tajemnicy korespondencji z prawnikami. W sytuacjach wątpliwych warto zabezpieczyć planowane wdrożenie wnioskiem o opinię indywidualną, a przy rozwijaniu nowych systemów rozważyć bezpłatne testy w ramach tak zwanej piaskownicy regulacyjnej. Wczesne dostosowanie działalności do krajowych standardów pozwoli uchronić firmę przed sporami sądowymi i surową odpowiedzialnością finansową. W razie wątpliwości prawnych, rekomendujemy konsultację z prawnikiem.
Dowiedz się więcej o tym, jak legalnie korzystać z AI:
W czym możemy Ci pomóc?
- Wesprzemy Cię we wdrażaniu narzędzi AI w Twoim biznesie.
- Doradzimy, jak zawierać umowy z podwykonawcami w sytuacji, gdy mają oni korzystać z narzędzi AI.
- Wdrożymy RODO w Twojej firmie.
- Wyjaśnimy, na co musisz zwrócić uwagę, aby zachować zgodność z przepisami AI Act oraz polskiej ustawy o systemach sztucznej inteligencji.
- Przeprowadzimy szkolenie dla Twoich pracowników na temat legalnego i bezpiecznego korzystania z narzędzi AI.
- Wdrożymy GPSR w Twojej firmie.
FAQ
- Czy mała firma korzystająca z zewnętrznych narzędzi AI musi stosować się do polskiej ustawy o systemach sztucznej inteligencji?
Tak, gdyż krajowa ustawa o systemach sztucznej inteligencji dotyczy nie tylko międzynarodowych twórców oprogramowania, ale również podmioty komercyjnie wykorzystujące systemy AI w procesach biznesowych, rekrutacyjnych czy handlowych. Wyłączeniu podlegają wyłącznie osoby fizyczne stosujące technologię w celach ściśle prywatnych i osobistych.
- Kto wchodzi w skład KRiBSI?
W skład Komisji wchodzi Przewodniczący powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na 5-letnią kadencję, dwóch Zastępców powoływanych w trybie naboru oraz czterech członków delegowanych przez kluczowe instytucje regulacyjne: Prezesa UOKiK, Przewodniczącego KNF, Przewodniczącego KRRiT oraz Prezesa UKE.
- Kto podpisuje protokół z kontroli i czy można złożyć do niego zastrzeżenia?
Protokół kontroli podpisuje kontrolujący i kontrolowany. Kontrolujący sporządza protokół w postaci elektronicznej, opatruje go kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem osobistym albo podpisem zaufanym oraz doręcza go kontrolowanemu. W terminie 14 dni od dnia doręczenia protokołu kontroli, kontrolowany podpisuje go i doręcza kontrolującemu albo składa na piśmie zastrzeżenia do jego treści. W razie zgłoszenia zastrzeżeń do treści protokołu kontroli kontrolujący dokonuje ich analizy i w razie potrzeby podejmuje dodatkowe czynności kontrolne, a w przypadku stwierdzenia zasadności zastrzeżeń – zmienia lub uzupełnia odpowiednią część protokołu kontroli w formie aneksu do protokołu kontroli. W razie nieuwzględnienia zastrzeżeń w całości albo części kontrolujący przekazuje kontrolowanemu informacje o tym wraz z uzasadnieniem.
- Jakie podmioty wyłączono z podmiotów objętych zakresem ustawy?
Z ustawy wyłączono jedynie wąskie grupy potencjalnych zastosowań, przede wszystkim wykorzystanie systemów przez osoby fizyczne na potrzeby czysto osobiste niezwiązane z działalnością gospodarczą lub zawodową, badania naukowe i prace rozwojowe nieobejmujące testów w warunkach rzeczywistych, a także sferę obronności i bezpieczeństwa narodowego.
Skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego!
