W ostatnim czasie zgłaszają się do nas klienci działający w branży IT, którzy planują udostępnienie swoich własnych modeli LLM. Dostrzegając potencjał w rozwoju sztucznej inteligencji, chcą oni opierać swoje aplikacje czy strony internetowe właśnie o AI. Zarówno u indywidualnych programistów, jak i w przypadku start-upów IT, dostrzegamy jedną wspólną cechę: brak wykonania audytu prawnego planowanej aplikacji. W Kancelarii MDL wiemy, że nawet najlepsza aplikacja LLM może ściągnąć na jej autora kłopoty, jeżeli zapomni on o obowiązujących go ramach prawnych.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Co to jest LLM?
- Czy jako programista możesz stworzyć dowolny program bez żadnych ograniczeń?
- Jakie ryzyka wiążą się ze stworzeniem modelu AI?
- Jakie przepisy regulują kwestię modeli językowych?
- Czy Kancelaria MDL wspiera programistów i start-upy z branży IT?
LLM – informacje ogólne
LLM (Large Language Model) to model językowy, który został wyszkolony na dużej ilości danych. Dzięki temu ma on możliwość między innymi generowania tekstu, analizy wgranych dokumentów czy sprawdzania poprawności językowej tekstów – a także ich korektę. Korzystanie z narzędzi AI przyspiesza pracę i research, co jest kuszące dla użytkowników. Pierwsze zagrożenie dla programisty pojawia się już tutaj, ponieważ od rodzaju wgrywanych danych służących do uczenia maszynowego i ich charakteru, może zależeć działanie programu. Zadbaj o to, aby pod żadnym pozorem nie wgrywać danych osobowych, zdjęć czy adresów zamieszkania osób, które nie wyraziły na to zgody. Z naszych obserwacji wynika, że w ostatnim czasie popularnym tematem stała się chęć tworzenia LLMów, które miałyby przetwarzać ogólnodostępne bazy danych czy też inne informacje z konkretnej branży, a następnie przetwarzać je w zadany sposób. Pozornie, na pierwszy rzut oka, model biznesowy stworzenia takiego LLMa wydaje się prosty: należy pobrać dane z publicznych rejestrów, przepuścić je przez wyspecjalizowany model LLM, a następnie wygenerować estetyczny raport czy inną wizualizację rezultatów, która będzie czytelniejsza niż pierwowzór. W praktyce to proces naszpikowany minami prawnymi: od prawa autorskiego, przez ochronę baz danych i RODO, aż po unijny AI Act, a także odpowiedzialność cywilną.
Czy prawo autorskie chroni “twórczość” wygenerowaną przez AI? Sprawdź już teraz:
Wyzwania prawne, o których musisz pamiętać
Jak już wspomnieliśmy powyżej, samo stworzenie działającej aplikacji opartej o AI nie wystarczy, aby móc ją udostępniać, zachowując pełną zgodność z prawem.
Podczas wstępnego audytu architektury LLMa i działania stworzonej aplikacji, do którego zachęcamy, warto zidentyfikować cztery kluczowe obszary ryzyka:
1. Prawo do baz danych i granice ponownego wykorzystywania informacji zaczerpniętych z sektora publicznego
Należy odpowiedzieć sobie na pytanie, co jest podstawowym źródłem danych dla narzędzia AI? Być może są to zasoby Geoportalu, dane z ewidencji gruntów i budynków (EGiB) czy KRSu bądź KRZu. Programista może zakładać, że skoro dane są „publiczne”, to można je pobierać bez ograniczeń. Od razu pragniemy dodać, że w przypadku portali takich jak KRZ sytuacja się komplikuje – posiada on bowiem część publiczną oraz część dostępną dla zalogowanych użytkowników. Zgodnie z Ustawą z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych, twórcy baz przysługuje prawo sui generis do ochrony przed pobieraniem lub wtórnym wykorzystaniem całości albo istotnej części bazy. Co więcej, Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego określa warunki, na jakich podmioty prywatne mogą przetwarzać dane publiczne w celach komercyjnych. Więcej praktycznych informacji na temat ponownego wykorzystywania danych znajdziesz tutaj: https://www.gov.pl/web/ncbr/ponowne-wykorzystywanie-informacji-sektora-publicznego
2. Prawo autorskie
Treści Miejscowych Planów Zagospodarowania Przestrzennego, decyzje o warunkach zabudowy i opracowania planistyczne to często złożone dokumenty. Czy ich wgrywanie do modelu LLM stanowi naruszenie praw autorskich? Zgodnie z Ustawą z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz założeniami dyrektywy DSM, eksploatacja do celów komercyjnych jest dozwolona pod warunkiem, że uprawniony nie zastrzegł wprost zakazu takiego przetwarzania (tzw. opt-out). Klient musi monitorować, czy źródła posiadają takie zastrzeżenia w metadanych lub regulaminach serwisów. Nie wolno także przypisywać sobie autorstwa takich zbiorów.
Art. 4 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych
Nie stanowią przedmiotu prawa autorskiego:
1) akty normatywne lub ich urzędowe projekty;
2) urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole;
3) opublikowane opisy patentowe lub ochronne;
4) proste informacje prasowe.
3. Ochrona danych osobowych (RODO)
Wgrywając dane do modelu LLM należy zadać sobie pytanie, czy dane te nie wywołają w przyszłości roszczeń osób, których one dotyczą. Upewnij się, że albo posiadasz zgody osób na ich przetwarzanie, albo zgody takie nie są wymagane. Przetwarzanie danych osobowych bez ważnej podstawy prawnej oraz brak spełnienia obowiązku informacyjnego stwarzają realne ryzyko kar ze strony Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
4. AI Act
Generowanie przez LLM podsumowań wiąże się z ryzykiem błędów interpretacyjnych modelu. Istnieje też szansa na to, że dojdzie do tak zwanej “halucynacji” bądź też model zaczerpnie wiedzę z innych źródeł niż nakazano. Wprowadzenie użytkownika w błąd na przykład co do przeznaczenia działki może skutkować pozwami cywilnymi i zniszczeniem reputacji na rynku, jako podmiotu niewiarygodnego. Co więcej, trzeba pamiętać o przepisach AI Act, które bezpośrednio dotyczą programistów i start-upów tworzących omawiane w tym artykule LLMy.
Co możesz zrobić, aby zminimalizować ryzyko naruszenia prawa?
Aby zneutralizować ryzyka prawne i przygotować swój model LLM na kontrole czy potencjalne spory sądowe, wcale nie musisz przebudowywać architektury aplikacji od zera. Wystarczy wdrożyć kilka strategicznych zmian procesowych i formalnych, a także być świadomym obowiązujących przepisów prawa:
- Ureguluj legalny dostęp do danych publicznych
Zamiast polegać na ryzykownym, inwazyjnym web scrapingu, przejdź na oficjalne usługi sieciowe (np. interfejsy API, usługi udostępniane w ramach infrastruktury informacji przestrzennej portali rządowych). Jeśli dane nie są w pełni otwarte, skorzystaj z oficjalnego trybu wnioskowego z ustawy o otwartych danych, aby uzyskać transparentne warunki komercyjnego ponownego wykorzystywania informacji.
- Wdróż zasadę Privacy by Design
Zaimplementuj w swoim programie filtry automatycznej anonimizacji i czyszczenia metadanych, zanim trafią one do modelu LLM. Wyłącz indeksowanie i zapisywanie numerów PESEL, imion, nazwisk czy adresów osób fizycznych pojawiających się w rejestrach: oprzyj analizy i promptowanie wyłącznie na danych technicznych, przestrzennych i planistycznych jeśli mowa o nieruchomościach i działkach.
- Stwórz regulamin korzystania z aplikacji
Zabezpiecz spółkę przed roszczeniami za ewentualne halucynacje modelu. W regulaminie jasno zdefiniuj swoje narzędzie jako system wspomagający analizę decyzyjną, a nie wiążącą opinię prawną czy architektoniczną. Wprowadź precyzyjne klauzule oraz przejrzyste pouczenia o specyfice działania modeli językowych.
- Zadbaj o zgodność z prawem autorskim oraz AI Act
Weryfikuj, czy masz prawo korzystać z udostępnianych baz danych, a jeżeli tak – w jakim zakresie? Równolegle przygotuj podstawową dokumentację techniczną potwierdzającą przejrzystość działania systemu oraz bezpośrednio informuj użytkowników, że wchodzą oni w interakcję z treściami generowanymi przez sztuczną inteligencję, a nie przez człowieka.
Przeczytaj nasz Przewodnik po PPWR:
Podsumowanie
Budowa narzędzi AI opartych o dane publiczne bądź inne zbiory danych nie musi oznaczać ryzykownego balansowania na granicy prawa. Choć wyzwania związane z RODO, prawem autorskim czy ochroną baz danych potrafią skutecznie zablokować rozwój nawet najbardziej obiecującego startupu, odpowiednio zaprojektowana architektura prawna pozwala przekształcić te ryzyka w przewagę konkurencyjną. Transparentne źródła wgrywanych danych, weryfikacja regulaminów i znajomość prawa to dziś fundament nie tylko udanych wdrożeń komercyjnych, ale przede wszystkim zaufania klientów, inwestorów i funduszy VC. Jeśli tworzysz aplikację AI, model LLM lub inne narzędzie IT i chcesz upewnić się, że Twój produkt jest w 100% legalny i gotowy do skalowania, skontaktuj się z nami. Pomożemy Ci przejść tę drogę bezpiecznie, odpowiadając na wszelkie pytania i wątpliwości.
Przeczytaj ten artykuł i uniknij popularnych błędów przy stosowaniu AI w marketingu:
W czym możemy Ci pomóc?
- Przeprowadzimy audyt prawny Twojego biznesu.
- Doradzimy, jak legalnie wdrażać AI w Twoim biznesie.
- Wdrożymy GPSR w Twojej firmie.
- Sporządzimy umowy dostosowane do modelu zatrudniania w Twojej firmie.
- Doradzimy, jak stosować przepisy RODO w kontekście narzędzi AI.
FAQ
- Czy Kancelaria MDL wspiera programistów i start-upy z branży IT?
Tak – w Kancelarii MDL nadążamy za rozwojem technologii i doradzamy klientom z sektora IT. Rozumiemy, że programiści znają się na programowaniu i kodowaniu aplikacji – naszą rolą jest wskazanie, na co muszą uważać, aby nie naruszyć prawa.
- Czy scrapowanie stron i baz danych jest legalne?
Web scraping nie jest czynnością zakazaną (o ile dostęp do danych jest zgodny z prawem), natomiast należy zwrócić szczególną uwagę na to, w jaki sposób pozyskane dane będą przetwarzane. Pamiętaj też, że posiadanie zbiorów danych i ich opracowywanie może wiązać się na przykład z atakami hakerskimi, przed którymi powinno się zabezpieczyć.
- Jak zabezpieczyć się przed odpowiedzialnością za halucynacje AI i błędy, które wygeneruje?
Kluczem jest odpowiednia konstrukcja umów i regulaminu świadczenia usług. Należy precyzyjnie określić status narzędzia (jako systemu jedynie wspomagającego decyzje, a nie doradztwa technicznego/prawnego), wprowadzić przejrzyste zastrzeżenia dotyczące probabilistycznej natury modeli językowych, a co najważniejsze – nie udawać, że regulacje dotyczące AI nie istnieją. Świadomość prawna to fundament, o którym musisz pamiętać nawet przy tak dynamicznie rozwijających się branżach jak AI.
Skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego!
