Dotychczasowym filarem europejskiego reżimu odszkodowawczego w sprawach towarowych była dyrektywa 85/374/EWG, implementowana do porządków krajowych. Została ona ukształtowana w epoce tradycyjnej gospodarki przemysłowej, w której produkt utożsamiano niemal wyłącznie z rzeczą materialną schodzącą z taśmy w fabryce. Dynamiczny rozwój nowych technologii obserwowany w ostatnich latach, cyfryzacja oraz rozwój sztucznej inteligencji sprawiły, że dotychczasowe ramy prawne przestały odpowiadać realiom rynkowym. Co więcej, coraz częściej zaczęły pojawiać się pytania o doprecyzowanie “produktu” w dobie zmieniającej się oferty kierowanej do konsumentów. Odpowiedzią na przedstawione zmiany okazała się Dyrektywa 2024/2853. W tym tekście omówimy, w jaki sposób wpłynie ona na przedsiębiorców.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Czego dotyczy Dyrektywa 2024/2853?
- Jakie zmiany w kc i kpc są aktualnie planowane?
- Na czym polega odpowiedzialność za produkt wadliwy?
Dyrektywa 2024/2853 a odpowiedzialność za produkt
Motyw (3) Dyrektywy 2024/2853
“Dyrektywa 85/374/EWG była skutecznym i ważnym instrumentem, jednak okazało się, że wymaga rewizji w świetle zmian związanych z nowymi technologiami, w tym sztuczną inteligencją (AI), nowymi modelami biznesowymi gospodarki o obiegu zamkniętym i nowymi globalnymi łańcuchami dostaw, które doprowadziły do niespójności i niepewności prawa, w szczególności w odniesieniu do znaczenia terminu „produkt”.
Jak już wspomniano we wstępie, Dyrektywa 2024/2853 to odpowiedź na dynamicznie zmieniające się realia rynkowe oraz rozwój nowych technologii. Przedsiębiorcy mający styczność z produktami niebezpiecznymi wiedzą zapewne, że w chwili obecnej są one regulowane w art. 4491 i następnych Kodeksu cywilnego, określając ich odpowiedzialność jako odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Produktem niebezpiecznym jest przedmiot, który nie zapewnia takiego stopnia bezpieczeństwa, jakiego można by oczekiwać przy normalnym używaniu.
Art. 4491 kodeksu cywilnego
§ 1. Kto wytwarza w zakresie swojej działalności gospodarczej (producent) produkt niebezpieczny, odpowiada za szkodę wyrządzoną komukolwiek przez ten produkt.
§ 2. Przez produkt rozumie się rzecz ruchomą, choćby została ona połączona z inną rzeczą. Za produkt uważa się także zwierzęta i energię elektryczną.
§ 3. Niebezpieczny jest produkt niezapewniający bezpieczeństwa, jakiego można oczekiwać, uwzględniając normalne użycie produktu. O tym, czy produkt jest bezpieczny, decydują okoliczności z chwili wprowadzenia go do obrotu, a zwłaszcza sposób zaprezentowania go na rynku oraz podane konsumentowi informacje o właściwościach produktu. Produkt nie może być uznany za niezapewniający bezpieczeństwa tylko dlatego, że później wprowadzono do obrotu podobny produkt ulepszony.
Obecnie obowiązujące regulacje ulegną jednak modyfikacji, ponieważ wdrożenie dyrektywy będzie wymagało od polskiego ustawodawcy szerszej weryfikacji istniejących przepisów. W Polsce wdrożenie założeń dyrektywy następuje w ramach rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (projekt nr UC163). Nowe regulacje będą miały zastosowanie do produktów wprowadzonych do obrotu po 9 grudnia 2026 r., co jest bardzo istotne z punktu widzenia przedsiębiorców. Wynika to z tekstu dyrektywy. Choć data ta wyznacza formalny próg stosowania przepisów, wdrożenie odpowiednich procedur zarządzania ryzykiem produkcyjnym i kontraktowym stanowi bezpośrednie wyzwanie dla kadry zarządzającej. Fundamentalna zmiana wprowadzona przez dyrektywę dotyczy zdefiniowania samego produktu. Zgodnie z art. 4 pkt 1 dyrektywy produktem jest każda rzecz ruchoma, a katalog ten wprost obejmuje oprogramowanie, cyfrowe pliki produkcyjne, energię elektryczną oraz surowce. Oznacza to, że systemy operacyjne, aplikacje mobilne, oprogramowanie układowe, a także systemy sztucznej inteligencji zostały zrównane w skutkach prawnych z rzeczami materialnymi. Twórcy oraz dostawcy oprogramowania będą odpowiadać za szkody wyrządzone przez wady w kodzie na zasadzie ryzyka.. Reżim ten obejmuje aplikacje dostarczane w modelu SaaS (Software as a Service), rozwiązania chmurowe oraz oprogramowanie wbudowane bezpośrednio w sprzęt (embedded). Wyłączeniu podlega jedynie darmowe oprogramowanie o otwartym kodzie źródłowym pod warunkiem że jest ono tworzone i udostępniane całkowicie poza działalnością handlową. Jeżeli jednak podmiot gospodarczy zintegruje komponent open-source ze swoim komercyjnym wyrobem, przyjmuje pełną odpowiedzialność za jego wadliwość. Nowe przepisy istotnie rozszerzą także krąg podmiotów ponoszących odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, eliminując luki prawne związane z handlem transgranicznym i platformami cyfrowymi. Jest to również istotny punkt zaczepienia dla polskich przedsiębiorców pod kątem przeprowadzenia audytu swoich usług i oferowanych produktów. Określenie swojej roli w łańcuchu dostaw jest kluczowe. Obok bezpośredniego wytwórcy rzeczy odpowiedzialność ponoszą producenci części składowych oraz dostawcy usług powiązanych, takich jak stałe zasilanie danymi telemetrycznymi czy cyfrowe usługi monitoringu sprzętu, bez których produkt nie mógłby w praktyce prawidłowo funkcjonować. Warto dodać także konieczność zwiększenia uwagi poświęcanej w przyszłości kwestiom bezpieczeństwa. Niezbędne będzie wdrożenie harmonogramu aktualizacji bezpieczeństwa oraz precyzyjne określenie w specyfikacjach gwarancyjnych i instrukcjach okresu wsparcia technicznego danego wyrobu.
DSA dla przedsiębiorców – to musisz wiedzieć!
Jakie zmiany w kc i kpc niepokoją przedsiębiorców?
Planowana nowelizacja ma na celu dostosowanie polskiego porządku prawnego do wytycznych z Dyrektywy 2024/2853. Przedsiębiorcy już teraz niepokoją się wyglądem projektowanych przepisów, które miałyby ich objąć po nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego. Obawiają się między innymi ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa. Projektowany art. 479(130) k.p.c., zgodnie z którym: “Sąd na wniosek powoda, który uprawdopodobnił roszczenie (…) może nakazać stronie przeciwnej wyjawienie lub wydanie środka dowodowego.” Warto postawić tu nacisk na to, że samo uprawdopodobnienie roszczenia będzie wystarczające, aby sąd mógł nakazać pozwanemu przedsiębiorcy wyjawienie lub wydanie środków dowodowych, które znajdują się w jego dyspozycji. Może to dotyczyć między innymi dokumentacji projektowej, wewnętrznych raportów laboratoryjnych, wyników testów jakościowych, a nawet kodu źródłowego oprogramowania. Zaniechanie wykonania takiego nakazu przez przedsiębiorcę będzie skutkować przyjęciem przez sąd prawnego domniemania wadliwości produktu. Dopełnieniem powyższego jest art. 479(133), zgodnie z którym “jeżeli pozwany wbrew postanowieniu sądu nie wyjawia lub nie wydaje środka dowodowego (…) domniemywa się, że produkt jest niebezpieczny.” Co więcej, pod pozorem dochodzenia roszczeń konsumenckich druga strona sporu może w toku procesu uzyskać dostęp do umów, dokumentacji wrażliwej czy oprogramowania. Przedsiębiorcy domagają się konkretnych mechanizmów ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa, które powinny zostać umieszczone w znowelizowanych aktach prawnych. Planowane przyjęcie projektu UC163 ma nastąpić w IV kwartale 2026 roku – należy więc obserwować przebieg prac legislacyjnych i ostateczny kształt przepisów.
Dowiedz się więcej o Rozporządzeniu maszynowym:
Podsumowanie
Reasumując, nadchodzące zmiany wynikające z wdrożenia Dyrektywy 2024/2853 oraz planowanej nowelizacji kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego stanowią największą od dekad reformę zasad odpowiedzialności za produkt wadliwy. Przesunięcie akcentów w stronę ochrony konsumenta, zrównanie oprogramowania z rzeczą ruchomą, rozszerzenie kręgu podmiotów odpowiedzialnych oraz wprowadzenie instytucji nakazu ujawnienia środków dowodowych diametralnie zmieniają dynamikę przyszłych procesów odszkodowawczych, a także wpłyną na poczucie stabilności wśród przedsiębiorców. Choć regulacje zaczną obowiązywać wobec produktów wprowadzanych do obrotu po 9 grudnia 2026 r., w naszej ocenie przedsiębiorcy już teraz powinni wdrożyć odpowiednie środki zaradcze. Kluczowe staje się zrewidowanie umów handlowych, wprowadzenie rygorystycznych procedur ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa, stałe monitorowanie bezpieczeństwa cyfrowego oraz audyt posiadanych polis ubezpieczeniowych. Odpowiednie przygotowanie organizacyjne i prawne pozwoli nie tylko zminimalizować ryzyko kosztownych sporów sądowych, ale także skutecznie ochronić najcenniejsze aktywa technologiczne firmy. W razie jakichkolwiek wątpliwości, zachęcamy do kontaktu z Zespołem Kancelarii MDL.
Czy B2B zawsze jest złe? Dowiedz się więcej już teraz:
W czym możemy Ci pomóc?
- Doradzimy, jaką rolę odgrywasz w “łańcuchu” dostaw związanym z wprowadzaniem na rynek produktów.
- Przygotujemy Cię na ewentualne kontrole.
- Wdrożymy GPSR w Twojej firmie.
- Przeprowadzimy audyt prawny Twojego biznesu.
- Pomożemy Ci wdrożyć AI w firmie zgodnie z prawem.
FAQ
Od kiedy nowe przepisy będą miały zastosowanie do produktów obecnych na rynku?
Nowy reżim odpowiedzialności znajdzie zastosowanie do produktów wprowadzonych do obrotu lub oddanych do użytku po 9 grudnia 2026 r.
Jak przedsiębiorca może zabezpieczyć swoje poufne know-how i kod źródłowy przed nakazem ujawnienia ich jako dowodów w sądzie?
Przedsiębiorca musi wykazać przed sądem, że żądane dokumenty lub algorytmy stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów prawa, a ich niekontrolowane ujawnienie wywoła dla niego nieodwracalne szkody gospodarcze. W takiej sytuacji sąd ma obowiązek zastosować szczególne środki ochrony poufności, które obejmują m.in. wyłączenie jawności posiedzenia, ograniczenie wglądu do materiałów czy udostępnienie dokumentacji w wersji zanonimizowanej.
Czy tworząc lub integrując w urządzeniach darmowe oprogramowanie typu open-source, ponoszę odpowiedzialność za jego błędy?
W chwili obecnej dyrektywa nie ma jeszcze wiążącego zastosowania. Od 9 grudnia 2026 roku zależeć to będzie od roli podmiotu i ewentualnego komercyjnego charakteru dystrybucji. Samo oprogramowanie open-source rozwijane i udostępniane w otwartych repozytoriach poza działalnością handlową jest wyłączone spod rygorów nowej dyrektywy. Jeżeli jednak przedsiębiorca zintegruje komponenty open-source ze swoim komercyjnym wyrobem lub usługą i wprowadzi taki produkt do obrotu, przyjmuje na siebie pełną odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za wszelkie szkody wynikające z ewentualnych wad tego kodu.
Skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego:
