Wybór odpowiedniej formy zatrudnienia ma kluczowe znaczenie zarówno dla pracodawcy, jak i pracownika. Etat czy umowa cywilnoprawna? – Przed takim pytaniem często stają przedsiębiorcy. Formy te różnią się nie tylko pod względem formalnym, ale także w kwestii praw i obowiązków stron, charakteru współpracy czy możliwości ich wypowiedzenia. W artykule przedstawiamy najważniejsze różnice między tymi rodzajami umów oraz ich konsekwencje prawne, pomagając w świadomym wyborze najlepszego rozwiązania w zależności od potrzeb.
Cechy umowy o pracę, czyli jak ustalić czy to etat czy umowa cywilnoprawna
Umowa o pracę uznawana jest za najstabilniejszą formę zatrudnienia, zapewniająca jednocześnie pracownikowi największą ochronę oraz benefity. Stosunek pracy ukształtowany jest przez kodeks pracy, strony zaś nie mogą elastycznie i swobodnie modyfikować postanowień kodeksowych, zwłaszcza gdy są mniej korzystne dla pracownika.
Cechy niezbędne do uznania umowy za umowę o pracę to:
- wykonywanie określonych czynności osobiście, na rzecz pracodawcy,
- stosunek podporządkowania i wykonywania poleceń służbowych,
- wprost określony czas i miejsce wykonywania pracy,
- forma pisemna umowy.
Pracownik powinien zostać wyposażony w sprzęt niezbędny do wykonywania zleconych czynności oraz mieć zapewnione stanowisko pracy.
Pracodawca zapewnia pracownikowi ochronę praw pracowniczych, w tym dotyczących urlopów, wypowiedzenia czy zwolnień lekarskich.
W zakresie odpowiedzialności za szkody umowa o pracę ogranicza istotnie odpowiedzialność pracownika za wyrządzone szkody popełnione nieumyślnie. Limit kwotowy takiej odpowiedzialności to trzykrotności miesięcznego wynagrodzenia. Zaś w przypadku szkód umyślnych odpowiedzialność pracownika pokrywa pełną wartość szkody.
Doktryna wskazuje, że istotą etatu jest wykonywanie pracy osobiście, pod kierownictwem pracodawcy, z przestrzeganiem czasu pracy oraz dyscypliny pracy.
Zawarłeś z pracownikiem umowę cywilnoprawną, która ma powyższe cechy umowy o pracę?
Uważaj! Już niedługo PIP będzie mógł zmienić taką umowę na etat decyzją administracyjną.
Przeczytaj więcej w artykule:
Najczęściej spotykane umowy cywilnoprawne – czym się między sobą różnią?
W Polsce najczęściej spotykanymi umowami cywilnoprawnymi są umowy zlecenie, umowy o dzieło oraz umowy o świadczenie usług. Poniżej poddamy je krótkiej charakterystyce.
Umowa zlecenie
Umowa zlecenie zobowiązuje przyjmującego zlecenie do dokonania określonych czynności prawnych na rzecz zleceniodawcy. Jeśli umowa przewiduje możliwość wydelegowania wykonywania czynności osobom trzecim, zleceniobiorca nie musi świadczyć osobiście. Co do zasady w tym przypadku liczy się wykonanie zlecenia, a nie określony czas pracy. W związku z tym nie obowiązuje sztywny grafik, kwestia miejsca wykonywania świadczeń pozostaje do ustalenia między stronami. Jest to umowa gwarantująca elastyczność i brak podporządkowania, jak ma to miejsce w przypadku umowy o pracę.
Umowa o świadczenie usług
Przedmiotem umowy o świadczenie usług jest wykonywanie określonych czynności faktycznych w wyznaczonym terminie. Nie obowiązuje w niej podporządkowanie ani przymus świadczenia usług z konkretnego miejsca, chyba że wynikałoby to ze specyfiki świadczenia. Umowa o świadczenie usług jest bardzo zbliżona do klasycznej umowy zlecenie.
Umowa o dzieło
Jest to umowa rezultatu, w związku z czym wykonawca zobowiązuje się do dostarczenia zamawiającemu indywidualnie oznaczonego efektu pracy (dzieła). Co do zasady wynagrodzenie należne jest w chwili oddania dzieła, a ustalić je można ryczałtowo albo kosztorysowo. Wykonawca, jak w przypadku umowy zlecenie, nie musi zrealizować zamówienia osobiście, chyba że strony inaczej uregulowały to w umowie. Sposób realizacji dzieła jest swobodny i nie został obwarowany podporządkowaniem.
W przypadku powyższych umów można w treści zawrzeć kary umowne.
Etat czy umowa cywilnoprawna: podatki i ubezpieczenia społeczne
Odpowiadając na pytanie: etat czy umowa cywilnoprawna, poza charakterystyką stosunków współpracy należy przyjrzeć się kwestiom finansowym. Umowa o pracę, umowa zlecenie i umowa o świadczenie usług gwarantują minimalne wynagrodzenie ustalane w rozporządzeniu Rady Ministrów. Co należy podkreślić – obowiązek wypłaty minimalnej stawki ma przedsiębiorca albo inna jednostka organizacyjna. Nie dotyczy to umów zawieranych między osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności.
Umowa o dzieło nie ma ustalonego minimalnego wynagrodzenia, jak już wspomniano w artykule. W tym przypadku rozliczeń dokonuje się na podstawie kosztorysu albo ryczałtu. Jest to uzasadnione charakterem umowy.
Składki, ubezpieczenia i kwestie podatkowe
Z punktu widzenia przedsiębiorcy nie można pominąć kwestii kosztów dodatkowych, składających się na koszt zatrudniania innych osób.
W przypadku umów o pracę odprowadzać trzeba ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, wypadkowe, zdrowotne i chorobowe.
W przypadku umów zlecenie/ o świadczenie usług odprowadzać trzeba ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, wypadkowe, zdrowotne.
Co istotne, za uczniów i studentów poniżej 26 roku życia, pracodawca nie odprowadza żadnych składek.
Kwestie podatkowe
Wynagrodzenie podlega pod podatek PIT, za wyjątkiem osób poniżej 26 roku życia, które korzystają z ulgi dla młodych. Można z niej skorzystać poza umową o dzieło. Kwota wolna od podatku to 30.000zł, a w ciągu roku z każdego wynagrodzenia odprowadzana jest zaliczka na poczet PITu- zależnie od progu podatkowego w wysokości 12% albo 32% (przy dochodzie przekraczającym 120.000 zł rocznie).
Podsumowanie: etat czy umowa cywilnoprawna
Decydując się na zaproponowanie konkretnej umowy, przede wszystkim na uwadze mieć należy:
- charakter czynności objętych umową,
- specyfikę branży,
- przewidywany czas trwania współpracy,
- obliczenie kosztów całkowitych wynikających z zawartej umowy.
Warto pamiętać o konieczności zapewnienia benefitów dla pracowników płynących z regulacji kodeksu pracy, takich jak ochrona praw pracowniczych, w tym płatne urlopy czy zwolnienia lekarskie. Należy mieć na względzie kwestie podatkowe oraz konieczność opłacania składek i ubezpieczeń. Wybór konkretnej umowy to nie tylko swoboda kształtowania relacji, ale także koszty i podleganie pod rygor cywilnoprawny albo przepisy kodeksu pracy. Bilans „zysków i strat” każdy przedsiębiorca powinien przeprowadzić w sposób holistyczny.
Czy wiesz, że ustawa o ochronie sygnalistów obowiązuje także w formach, które zatrudniają tylko na podstawie umów cywilnoprawnych? Sprawdź, czy Twoja firma także ma obowiązek przygotowania regulaminu procedur wewnętrznych:
W czym możemy Ci pomóc?
- Sporządzimy dokumenty takie jak umowa o pracę lub umowa cywilnoprawna.
- Doradzimy, który sposób zatrudniania jest bardziej korzystny w Twojej firmie.
- Odpowiemy na pytania związane z prawem pracy i praktycznym stosowaniem ustawowych regulacji.
- Sporządzimy dokumenty wymagane przez ustawę o ochronie sygnalistów.
- Przeprowadzimy szkolenie o ochronie sygnalistów.
Masz więcej pytań dotyczących różnic w prawach i obowiązkach stron omawianych umów? Skontaktuj się z nami, aby uzyskać fachową pomoc i doradztwo w zakresie wyboru najkorzystniejszego rodzaju umowy dla Twojej firmy.
