Dnia 13 grudnia 2024 r. upłynął termin pełnej implementacji i rozpoczęcia stosowania Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/988 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów, zmieniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1025/2012 i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1828 oraz uchylające dyrektywę 2001/95/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywę Rady 87/357/EWG (Dz. U. UE. L. z 2023 r. Nr 135, str. 1 z późn. zm.), dalej: „Rozporządzenie GPSR”.
Akt ten dokonał głębokiej rekonstrukcji unijnych zasad dotyczących produktów na rynku Unii Europejskiej, uchylając dotychczasową dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/95/WE oraz – co kluczowe dla niniejszego artykułu – Dyrektywę Rady 87/357/EWG z dnia 25 czerwca 1987 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich dotyczących produktów, których wygląd wskazuje na przeznaczenie inne niż rzeczywiste, zagrażających zdrowiu lub bezpieczeństwu konsumentów (Dz. U. UE. L. z 1987 r. Nr 192, str. 49).
Przejście z formuły dyrektywy na formułę rozporządzenia wyeliminowało zjawisko mogących istnieć rozbieżności interpretacyjnych pomiędzy porządkami prawnymi państw członkowskich, wynikających z konieczności transpozycji przepisów dyrektywy do porządków prawnych tych państw.
Rozporządzenie GPSR wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich UE, wprowadzając ramy obrotu tzw. food-mimicking products (produktów imitujących żywność) w ramach jednolitego rynku UE.
Kiedy produkt kosmetyczny staje się produktem niebezpiecznym w rozumieniu Rozporządzenia GPSR?
Zasady wprowadzania produktów kosmetycznych na rynek UE zostały uregulowane w tzw. prawodawstwie harmonizacyjnym, do którego należy Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. dotyczące produktów kosmetycznych, dalej: „Rozporządzenie Kosmetyczne”, precyzyjnie omawiające wymogi techniczne, jak i formalne produktów kosmetycznych. W szczególności omawia zasady oznakowania produktu kosmetycznego, zarządzenia składem chemicznym produktu kosmetycznego, zasady zgłaszania produktów kosmetycznych w portalu Cosmetic Products Notification Portal, ocenę bezpieczeństwa produktu kosmetycznego, jak i obowiązki Osoby Odpowiedzialnej.
Jak GPSR uzupełnia Rozporządzenie Kosmetyczne?
Dla wielu firm z sektora kosmetycznego zaskakujący jest fakt, że produkt o nienagannym pod kątem chemicznym składzie, spełniający wymogi Rozporządzenia kosmetycznego, może zostać uznany za niebezpieczny. Kluczem do zrozumienia tej sytuacji jest Motyw 8 rozporządzenia GPSR, który wyjaśnia relację między tzw. przepisami zharmonizowanymi – w analizowanym stanie faktycznym przedstawionym w artykule – Rozporządzenia kosmetycznego i Rozporządzenia GPSR.
Motyw ten wprowadza zasadę tzw. uzupełniania luk ryzyka. Motyw 8 mówi o tym, że ogólne wymagania bezpieczeństwa z GPSR powinny mieć zastosowanie do produktów kosmetycznych:
„(…) jeżeli tym unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym nie są objęte określone rodzaje ryzyka”.
Oznacza to, że Rozporządzenie GPSR wchodzi do gry tam, gdzie Rozporządzenie Kosmetyczne milczy. Przepisy Rozporządzenia kosmetycznego nie omawiają ryzyka behawioralnego – czyli tego, jak konsument reaguje na design produktu kosmetycznego, ponieważ ryzyko pomylenia produktu kosmetycznego z produktem żywnościowym wynika wprost z jego aspektów wizualnych, takich jak kształt, rozmiar, zapach, czy forma opakowania, a kwestia ta nie została uregulowana w Rozporządzeniu kosmetycznym.
W związku z powyższym, Rozporządzenie GPSR nie traktuje produktów kosmetycznych udających lub przypominających produkty żywnościowe jako drobnego wykroczenia marketingowego. Wprost włącza je do ogólnej definicji produktu niebezpiecznego.
W rozumieniu Rozporządzenia GPSR, produktem niebezpiecznym jest każdy produkt, który w zwykłych lub dających się racjonalnie przewidzieć warunkach używania (w tym w rzeczywistym czasie jego używania) stwarza ryzyko większe niż minimalne wystąpienia niebezpieczeństwa powodującego szkodę, bądź takie, które nie jest uznawane za dopuszczalne lub nie odpowiada wysokiemu poziomowi ochrony zdrowia i bezpieczeństwa konsumentów. Mówiąc najprościej, jest to każdy produkt, który nie spełnia kryteriów produktu bezpiecznego.
Obecny stan potwierdza również motyw 10 Rozporządzenia kosmetycznego, który wskazuje, iż prezentacja produktu kosmetycznego, a w szczególności jego forma, zapach, kolor, wygląd, opakowanie, oznakowanie, wielkość lub rozmiar nie powinny zagrażać zdrowiu i bezpieczeństwu konsumentów z powodu pomylenia z artykułami spożywczymi, zgodnie z dyrektywą Rady 87/357/EWG z dnia 25 czerwca 1987 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich dotyczących produktów, których wygląd wskazuje na przeznaczenie inne niż rzeczywiste, zagrażających zdrowiu lub bezpieczeństwu konsumentów. Wyżej wskazana dyrektywa i materia, którą omawiała została ujęta w Rozporządzeniu GPSR.
Uchylenie dawnej dyrektywy 87/357/EWG i zastąpienie jej nowymi przepisami szczegółowo uzasadnia motyw 104 Rozporządzenia GPSR. Ustawodawca wprost wskazuje w nim, że dotychczasowe przepisy z 1987 roku wywoływały poważne kontrowersje pod względem wykładni, a ramy prawne sprzed niemal czterech dekad przestały przystawać do realiów współczesnego rynku konsumenckiego.
(….) Z tych powodów należy uchylić dyrektywę 87/357/EWG oraz zastąpić ją niniejszym rozporządzeniem, w szczególności przepisami niniejszego rozporządzenia, które zapewniają, aby po przeprowadzeniu oceny ryzyka produkty, które mogą być szkodliwe po umieszczeniu w jamie ustnej, wyssaniu lub połknięciu i które można by pomylić ze środkami spożywczymi ze względu na ich kształt, zapach, kolor, wygląd, opakowanie, oznakowania, objętość, rozmiar lub inne właściwości, powinny zostać uznane za niebezpieczne. Przeprowadzając swoje oceny, organy nadzoru rynku powinny wziąć pod uwagę między innymi fakt, że – jak orzekł Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – nie jest konieczne wykazanie za pomocą obiektywnych i potwierdzonych danych, że umieszczenie w jamie ustnej, wyssanie lub połknięcie produktów przypominających środki spożywcze może wiązać się z ryzykiem uduszenia, zatrucia, lub perforacji lub niedrożności przewodu pokarmowego. Niemniej jednak właściwe organy krajowe powinny ocenić w indywidualnych przypadkach, czy takie produkty są niebezpieczne, oraz uzasadnić tę ocenę.
Więcej o obowiązkach wynikających z Rozporządzenia GPSR przeczytaj w artykułach Kancelarii w artykułach dostępnych pod linkami:
- https://mdl-kancelariaprawna.pl/porady-prawne/gpsr-w-praktyce-sprawdz-czy-twoja-firma-jest-gotowa/,
- https://mdl-kancelariaprawna.pl/porady-prawne/nowa-ustawa-gpsr-w-polsce-czyli-poznaj-krajowe-ramy-nadzoru-nad-bezpieczenstwem-produktow-a-ryzyka-dla-przedsiebiorcow/.
Co o produktach imitujących żywność mówi Rozporządzenie GPSR?
Zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. f Rozporządzenia GPSR przy ocenie bezpieczeństwa produktu pod uwagę bierze się: „wygląd produktu, jeżeli mógłby on skłonić konsumentów do używania produktu w sposób inny niż ten, dla którego został on zaprojektowany, a w szczególności w przypadku, gdy:
(i) produkt, który nie jest żywnością, przypomina ją, i można by go z nią pomylić ze względu na kształt, zapach, kolor, wygląd, opakowanie, oznakowanie, objętość, wielkość lub inne właściwości, w związku z czym istnieje możliwość wzięcia go do ust, ssania lub połknięcia przez konsumentów, zwłaszcza przez dzieci;
(ii) produkt, choć nie został zaprojektowany ani nie jest przeznaczony do użytku przez dzieci, mógłby być używany przez dzieci lub przypomina przedmiot powszechnie uznawany za atrakcyjny dla dzieci lub przeznaczony do użytku przez dzieci ze względu na sposób jego zaprojektowania, opakowanie lub właściwości;”
W praktyce biznesowej oznacza to, że jeśli wprowadzasz na rynek UE produkty kosmetyczne, które wyglądają jak jedzenie (np. mydła w kształcie babeczek z kremem, kule kąpielowe imitujące pączki z posypką czy peelingi o konsystencji i zapachu dżemu owocowego w klasycznych, spożywczych słoikach), ryzykujesz zakwalifikowanie produktu, jako produktu niebezpiecznego. Łączenie intensywnych cech sensorycznych (zapach, kolor, tekstura) z formą fizyczną i opakowaniem typowym dla żywności stwarza realne ryzyko kontroli i natychmiastowego zakwestionowania produktu przez organy nadzoru rynku.
Sam apetyczny zapach (np. czekolady, truskawek czy wanilii) w połączeniu z tradycyjną, stricte kosmetyczną butelką, prawdopodobnie nie będzie stanowił podstawy do uznania produktu za niebezpieczny. Dopiero gdy zapach współwystępuje z innymi elementami – takimi jak kształt do złudzenia przypominający produkt spożywczy, grafika na etykiecie przedstawiająca owoce, czy opakowanie przypominające słoik na przetwory – produkt wchodzi w tzw. „strefę czerwone ryzyka”.
Przedsiębiorcy muszą pamiętać, że pod rządami Rozporządzenia GPSR ocena ryzyka została drastycznie przesunięta na korzyść ochrony konsumenta wrażliwego. Przy analizie bezpieczeństwa produktu kluczowe stają się trzy aspekty:
- Sposób ekspozycji i kontekst zakupowy: Czy produkt kosmetyczny w sklepie stacjonarnym lub internetowym nie jest prezentowany w sposób, który sugeruje jego powiązanie z żywnością (np. układanie apetycznych mydełek na paterach do ciast w sklepie stacjonarnym w którym są sprzedawane również produkty żywnościowe)?
- Rzeczywisty czas i warunki użytkowania: Ryzyko nie kończy się w momencie zakupu. Organ nadzoru bada, co dzieje się z produktem, gdy trafi do domu konsumenta, zostanie wyjęty z opakowania jednostkowego i odłożony na brzeg wanny. Jeśli po usunięciu zewnętrznych etykiet produkt traci swój „kosmetyczny” kontekst oraz ostrzeżenia i informacje dotyczące funkcji, właściwości produktu, a także sam produkt wygląda jak gotowy do spożycia deser, jego obrona przed urzędnikami może stać się niezwykle trudna.
- Fizjologia i zachowania dzieci: Dla małego dziecka (które poznaje świat również przez zmysł smaku) kombinacja „pachnie jak malina + wygląda jak galaretka” stanowi bezpośredni impuls behawioralny do włożenia produktu do ust.
Rozporządzenie GPSR wprost nakazuje eliminowanie takich ryzyk na etapie projektowania produktu (Safety by Design).
W czym możemy Ci pomóc?
Wdrożenie standardów Rozporządzenia GPSR wymaga od podmiotów z branży kosmetycznej weryfikacji procesów projektowania i wprowadzania produktów do obrotu (zasada Safety by Design). Nasza Kancelaria oferuje kompleksowe wsparcie prawne w tym obszarze, w tym:
- Audyt portfolio produktowego: Przeanalizujemy Twoje produkty, kształty oraz opakowania pod kątem ryzyka uznania ich za produkty imitujące żywność oraz poinstruujemy w jaki sposób oznakować je zgodnie z prawem.
- Wsparcie w procesie oceny bezpieczeństwa: Pomożemy dostosować dokumentację techniczną oraz procedury oceny bezpieczeństwa (Safety Assessment) do nowych wymagań Rozporządzenia GPSR.
- Wsparcie podczas postępowania kontrolnego.
- Prowadzimy również szkolenia, w tym szkolenia z zasad wprowadzania na rynek produktów kosmetycznych, jak i zasad dotyczących bezpieczeństwa produktów.
FAQ
1. Czy każdy kosmetyk o zapachu owocowym lub spożywczym narusza przepisy GPSR?
Nie. Przepisy zakazują imitacji, a nie inspiracji. Jeśli produkt posiada spożywczy zapach (np. malinowy), ale jego opakowanie i forma fizyczna (np. klasyczna butelka z zamknięciem zorientowanym kosmetycznie) jasno wskazują na przeznaczenie produktu, nie ma podstaw do uznania go za niebezpieczny.
2. Prowadzę małą, rzemieślniczą manufakturę mydła. Czy przepisy GPSR dotyczące imitacji żywności dotyczą mnie w takim samym stopniu, jak wielkich koncernów?
Tak. Rozporządzenie GPSR nie przewiduje żadnych taryf ulgowych ani wyłączeń dla mikroprzedsiębiorców, rzemieślników czy osób prowadzących działalność nierejestrowaną. Każdy podmiot gospodarczy wprowadzający produkt na rynek unijny – niezależnie od skali produkcji – musi zapewnić jego pełne bezpieczeństwo.
3. Czy miniaturowe kosmetyki (np. próbki lub wyroby hotelowe) o zapachu owocowym również podlegają tym restrykcjom?
Tak, a w ich przypadku ryzyko pomyłki bywa nawet wyższe. Niewielkie rozmiary produktu (np. małe, okrągłe mydełka w kolorowych owijkach) mogą sprawić, że konsument – zwłaszcza dziecko lub osoba starsza w nowym otoczeniu, jakim jest pokój hotelowy – pomyli je z cukierkami, landrynkami lub miniaturowymi czekoladkami. Przy produktach typu travel size lub hotel amenities producenci muszą kłaść szczególny nacisk na to, aby opakowanie jednostkowe nie pozostawiało żadnych wątpliwości, że mamy do czynienia z produktem kosmetycznym.
4. Jakie konsekwencje grożą za wprowadzenie do obrotu kosmetyku imitującego żywność?
Organ nadzoru rynku może nakazać natychmiastowe wycofanie produktu z rynku, nakazać akcję odkupienia towaru od konsumentów (recall) na koszt przedsiębiorcy, a także nałożyć administracyjne kary pieniężne. Dodatkowo, internetowe platformy handlowe są zobowiązane usunąć ofertę takiego produktu w ciągu 2 dni roboczych od powiadomienia.
Skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego:
