Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, system kaucyjny to mechanizm promujący recykling i ponowne wykorzystanie opakowań. W Polsce działa od października 2025 roku. 

Podstawą do wprowadzenia w Polsce systemu kaucyjnego była dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2019/904 w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko (tzw. dyrektywa SUP). 

W polskim prawodawstwie przepisy w zakresie systemu kaucyjnego znajdują się w ustawie z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz.U. z 2025 r. poz.870).

Wszystkie jednostki handlowe, niezależnie od ich powierzchni, jeżeli oferują użytkownikom końcowym napoje w opakowaniach objętych systemem, będą pobierały kaucję (również apteki, sklepy non-food, drogerie, sklepiki szkolne, małe osiedlowe jednostki handlowe), nie ma tu znaczenia profil działalności danego sklepu tylko oferowane produkty objęte systemem kaucyjnym.

System obejmuje: 

• butelki jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do 3l., włącznie z ich zakrętkami i wieczkami z tworzyw sztucznych, z wyłączeniem szklanych lub metalowych butelek na napoje, których zakrętki i wieczka są wykonane z tworzyw sztucznych,
• puszki metalowe o pojemności do 1l.,
• butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5l.

Systemem kaucyjnym nie będą objęte: o opakowania po mleku, jogurtach czy innych pitnych produktach mlecznych, opakowania szklane jednokrotnego użycia, kartoniki po mleku czy sokach.

• Kaucja jest ustalana na podstawie rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 8 lipca 2024 r. w sprawie wysokości kaucji dla poszczególnych rodzajów opakowań objętych systemem kaucyjnym (Dz. U. poz. 1046). 
• Maksymalna wysokość kaucji wynosi 2 zł.
• Kaucja w wysokości 50 groszy za jedną sztukę opakowania obowiązuje dla:
  • butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do 3 l, włącznie z ich zakrętkami i wieczkami z tworzyw sztucznych, z wyłączeniem szklanych lub metalowych butelek na napoje, których zakrętki i wieczka są wykonane z tworzyw sztucznych,
  • puszek metalowych o pojemności do 1 l.
• Kaucja w wysokości 1 zł za jedną sztukę opakowania obowiązuje dla butelek szklanych wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 l.

Ustawa definiuje następujących uczestników systemu kaucyjnego:

• wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje
• wprowadzający bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje
• podmiot reprezentujący
• prowadzący recykling odpadów opakowaniowych
• użytkownik końcowy
•  

Podmiot reprezentujący to spółka akcyjna (S.A.) z siedzibą w Polsce, utworzona przez wprowadzających produkty w opakowaniach na napoje (lub ich związki/związki pracodawców), która zarządza systemem kaucyjnym. Jego rola obejmuje organizację zbiórki, zwrotu opakowań, rozliczanie kaucji oraz przekazywanie niezwróconych kaucji wprowadzającym.​

Kluczowe wymagania (art. 40g ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi):

• Kapitał zakładowy minimum 5 mln zł.
• Akcjonariusze wyłącznie wprowadzający napoje lub ich przedstawiciele.
• Dochody wyłącznie na cele statutowe systemu kaucyjnego.
• Obowiązek zawierania umów z jednostkami handlowymi (obowiązkowo >200 m², dobrowolnie ≤200 m²).
•  

Operator systemu kaucyjnego to spółka akcyjna (S.A.) z siedzibą w Polsce, która zarządza całym systemem kaucyjnym dla opakowań na napoje (PET do 3 l, puszki aluminiowe do 1 l, szkło wielokrotnego użytku). Organizuje zbiórkę, zwrot opakowań, rozlicza kaucje (0,50–1,00 zł) i osiąga cele recyklingu (77% w 2025 r., 90% w 2029 r.)

Dotychczas zakończone zostały postępowania o wydanie zezwolenia na prowadzenie systemu kaucyjnego z wniosków złożonych m.in. przez:

• ZWROTKA S.A.
• OK Operator Kaucyjny S.A.
• EKO-OPERATOR S.A.
• Reselekt S.A.
• Kaucja.pl – Krajowy System Kaucyjny S.A.
• Polski System Kaucyjny S.A.
• POLKA S.A.

Aktualna lista podmiotów dostępna jest na stronie www.systemkaucyjny.gov.pl 

Jeżeli przedsiębiorca oferuje w sprzedaży opakowania objęte systemem kaucyjnym, zakres jego obowiązków związanych z udziałem w systemie zależy od powierzchni sprzedaży prowadzonego obiektu.

Z art. 44 ust. 4 u.g.o.o. wynika, że przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego o powierzchni sprzedaży nieprzekraczającej 200 m² jest zobowiązany do zawarcia – pod rygorem nieważności – umowy w formie pisemnej (papierowej lub elektronicznej) albo w formie dokumentowej z co najmniej jednym podmiotem reprezentującym, który zgłosi się do takiego przedsiębiorcy.

Z kolei art. 44 ust. 6 u.g.o.o. stanowi, że przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego o powierzchni sprzedaży przekraczającej 200 m² jest obowiązany zawrzeć – również pod rygorem nieważności – umowę w formie pisemnej (papierowej lub elektronicznej) lub w formie dokumentowej z każdym podmiotem reprezentującym, który wystąpi z takim zgłoszeniem.

Jednocześnie, zgodnie z art. 44 ust. 5 i 7 u.g.o.o., podmiot reprezentujący jest zobowiązany do zawarcia umowy zarówno z każdym przedsiębiorcą prowadzącym jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m², jak i z każdym przedsiębiorcą prowadzącym mniejszą jednostkę, jeżeli ten zgłosi chęć przystąpienia do systemu.

Podatek VAT nie będzie naliczany na żadnym etapie dystrybucji produktu, a jego ciężarem nie zostaną obciążeni ani konsumenci końcowi, ani punkty sprzedaży prowadzące dystrybucję. Projektowane zmiany ustawy przewidują jednolite zasady rozliczania VAT dla wszystkich typów opakowań objętych systemem kaucyjnym, obejmując w ten sam sposób zarówno opakowania wielokrotnego, jak i jednorazowego użytku. Podmioty reprezentujące będą natomiast zobowiązane do pobierania i odprowadzania VAT wyłącznie od kaucji dotyczących opakowań objętych systemem, które nie zostały zwrócone.

Opakowania objęte systemem kaucyjnym, w których produkty będące napojami zostały wprowadzone do obrotu przez wprowadzających produkty w opakowaniach na napoje lub wprowadzających bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje przed dniem przystąpienia do systemu kaucyjnego, mogą być wykorzystywane do momentu ich zużycia, zwrotu lub wyczerpania zapasów.

• od 500 zł do 20 000 zł za brak informacji dla klientów o systemie kaucyjnym;
• od 10 000 zł do 500 000 zł za niepobieranie lub niezwracanie kaucji;
• od 10 000 zł do 50 000 zł za niezawarcie umowy z operatorem.

Za kontrolę podmiotów w zakresie przepisów kaucyjnych odpowiadają wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska. Kary pieniężne wymierza, w drodze decyzji, właściwy wojewódzki inspektor ochrony środowiska.